احادیث در مورد سلام

رسول اکرم(ص):

إن أولی الناس بالله وبرسوله من بدا بالسلام؛

نزدیکترین مردم به خدا و رسول او کسی است که آغاز گر سلام باشد.

امام علی(ع):

السلام سبعون حسنه تسعه و ستون للمبتدی و واحده للراد؛

سلام هفتاد ثواب دارد که شصت و نه تای آن برای سلام کننده است و یکی برای جواب دهنده.

رسول اکرم(ص):

یسلم الصغیر علی الکبیر، و یسلم الواحد علی الاثنین، و یسلم القلیل علی الکثیر، و یسلم الراکب علی الماشی، و یسلم المار علی القائم، و یسلم القائم علی القاعده؛

کوچک به بزرگ سلام کند و یک نفر به دو نفر و عده کمتر به عده بیشتر و سواره به پیاده و رهگذر به ایستاده و ایستاده به نشسته.

امام صادق(ع):

السلام قبل الکلام؛

نخست سلام، سپس کلام.

رسول اکرم(ص):

البادی بالسلام بریء من الکبر؛

سلام کننده، از تکبر بدور است.

رسول اکرم(ص):

خمس لا أدعهن حتی الممات ... و التسلیم علی الصبیان لتکون سنه من بعدی؛

پنج چیز است که تا زنده ام رهایشان نمی کنم ... و سلام کردن به کودکان تا بعد از من سنت شود.

رسول اکرم(ص):

أفش السلام یکثر خیر بیتک؛

سلام را رواج ده تا خیر و برکت خانه ات زیاد شود.

امام باقر(ع):

إن الله یحب إطعام الطعام و إفشاء السلام؛

خداوند غذا دادن و به همه سلام کردن را دوست دارد.

رسول اکرم(ص):

إن من موجبات المغفره بذل السلام و حسن الکلام؛

یکی از موجبات مغفرت، سلام کردن و سخن نیکو گفتن است.

احادیث در مورد حلال

فی الحدیث یا احمد إن العباده عشره أجزاء: تسعه منها طلب الحلال فإذا طیبت مطعمک و مشربک فأنت فی حفظی و کنفی؛

در حدیث قدسی آمده است که خداوند می فرماید: ای احمد همانا عبادت ده جزء است که نه جزء آن طلب روزی حلال است، پس چون خوراکی و نوشیدنی خود را پاک کردی در پناه و حمایت من هستی.

رسول اکرم(ص):

طلب الحلال واجب علی کل مسلم؛

کسب در آمد حلال، بر هر مسلمانی واجب است.

امام علی(ع):

إن العبد لیحرم نفسه الرزق الحلال بترک الصبر، و لا یزاد علی ما قدر له؛

بنده به سبب بی صبری، خودش را از روزی حلال محروم می کند و بیشتر از روزی مقدر هم نصیبش نمی شود.

امام صادق(ع):

الفضل بن أبی قره: دخلنا علی أبی عبدالله(ع) و هو یعمل فی حائط له فقلنا: فداک: دعنا نعمل لک أو تعمله الغلمان، قال: لادعونی فإنی أشتهی أن یرانی الله عزوجل أعمل بیدی و أطلب الحلال فی أدی نفسی؛

فضل بن ابی قره: خدمت امام صادق(ع) که در باغش مشغول کار بود رسیدم و عرض کردم: خدا ما را فدای شما کند، اجازه بدهید ما برایتان کار کنیم یا غلامان این کار را انجام دهند. حضرت فرمودند: نه، مرا بهحال خود بگذارید، زیرا دوست دارم خداوند عزوجل مرا در حال کار کردن و زحمت کشیدن برای کسب روزی حلال ببیند.

رسول اکرم(ص):

حق الوالد علی والده ... أن لا یرزقه إلا طیباً؛

حق فرزند بر پدرش این است که ... جز از راه حلال، روزی او را تامین نکند.

رسول اکرم(ص):

یا علی من أکل الحلال صفادینه، ورق قلبه، و دمعت عیناه من خشیه الله تعالی و لم یکن لدعوته حجاب؛

ای علی هرکس حلال بخورد، دینش صفا می یابد، رقت قلب پیدا می کند، چشمانش از ترس خداوند متعال پر اشک می شود و برای (استجابت) دعایش مانعی نمی باشد.

امام صادق(ع):

الغلام ... یتعلم الحلال و الحرام سبع سنین؛

فرزند ... را در هفت سال سوم(از چهارده سالگی به بعد) حلال و حرام یاد دهید.

امام باقر(ع):

و الله لحدیث لصیبه من صادق فی حلال و حرام خیر لک مما طلعت علیه الشمس حتی تغرب؛

به خدا قسم اگر از شخصی راستگو حدیثی درباره حلال و حرام بشنوی، از آنچه که آفتاب بر آن طلوع و غروب می کند برای تو بهتر است.

امام صادق(ع):

لا خیر فی من لا یحب جمع المال من حلال فیکف به وجهه و یقضی به دینه؛

خیری در آن کس نیست که دوست ندارد از راه حلال مالی بدست آورد که آبرویش را حفظ و قرضش را با آن ادا نماید.

امام علی(ع):

من یکتسب مالاً من غیر حله یصرفه فی غیر حقه؛

هرکس مالی را از راه غیر حلال بدست آورد، آن را در راه غیر حق مصرف خواهد نمود.

احادیث در مورد شوخی

امام باقر(ع):

إن الله عزوجل یحب المداعب فی الجماعه بلا رفث؛

خداوند عزوجل دوست دارد کسی را که در میان جمع شوخی کند به شرط آن که ناسزا نگوید.

رسول اکرم(ص):

إنی أمزح و لا أقول إلا حقاً؛

من شوخی می کنم، اما جز حق نمی گویم.

رسول اکرم(ص):

المؤمن دعب لعب و المنافق قطب غضب؛

مؤمن شوخ و شنگ است و منافق اخمو و عصبانی.

رسول اکرم(ص):

أتت امرأه عجوز إلی النبی(ع) فقال لا تدخل الجنه عجوز، فبکث، فقال: إنک لست یومئذ بعجوز، قال الله تعالی: (إنا أنشأناهن إنشأناهن إنشاء فجعلناهن أبکاراً)؛

پیرزنی نزد پیامبر(ص) آمد. حضرت به او فرمودند: پیر به بهشت نمی رود. پیرزن گریست. حضرت فرمودند: تو در آن روز پیر نخواهی بود. خدای متعال می فرماید: (ما آنان را آفرینش نوینی بخشیدیم و همه را دوشیزه قرار دادیم).

امام کاظم(ع):

إن رسول الله(ع) کان یأتیه الأعرابی فیهدی له الهدیه، ثم یقول مکانه: أعطنا ثمن هدیتنا فیضحک رسول الله(ع) و کان إذا اغتم یقول: ما فعل الأعرابی؟! لیته أتانا؛

بادیه نشینی بود که نزد رسول خدا(ص) می آمد و برای آن حضرت هدیه می آورد و همان جا می گفت: پول هدیه ما را بده و رسول خدا(ص) می خندیدند. آن حضرت هرگاه اندوهگین می شدند، می فرمودند: آن بادیه نشین چه شد؟ کاش نزد ما می آمد.

امام علی(ع):

کثره المزاح تذهب البهاء و توجب الشحناء؛

شوخی زیاد، ارج و احترام را می برد و موجب دشمنی می شود.

امام علی(ع):

من کثر مزاحه استجهل؛

هرکس زیاد شوخی کند، نادان شمرده می شود.

امام علی(ع):

رب هزل عادجداً؛

چه بسا شوخی ای که جدی می شود.

رسول اکرم(ص):

لا یبلغ العبد صریح الأیمان حتی یدع المزاح و الکذب و یدع المراء و إن کان محقاً؛

بنده به ایمان ناب نرسد، مگر آن که شوخی و دروغ را ترک گوید و مجادله(بگو مگو) را رها کند، هر چند حق با او باشد.

امام صادق(ع):

إذا أحببت رجلاً فلا تمازحه و لا تماره؛

هرگاه کسی را دوست داشتی، با او نه شوخی کن نه مجادله.

احادیث در مورد همت

امام علی(ع):

الشرف بالهمم العالیه لا بالرمم البالیه؛

شرافت به همت های بلند است نه به استخوان های پوسیده.

امام علی(ع):

الفعل الجمیل ینبی عن علو الهمه؛

کردار زیبا از بلندی همت خبر می دهد.

امام علی(ع):

الطاعه همه الأکیاس، المعصیه همه الأرجاس؛

فرمانبری از خداوند همت زیرکان است. نا فرمانی از خدا همت پلیدان است.

امام علی(ع):

أشرف الهمم رعایه الذمام؛

شریف ترین همت ها نگهداری حق و حرمت ها و رعایت عهد و پیمان هاست.

امام علی(ع):

الکف عما فی أیدی الناس عفه و کبر همه؛

طمع نداشتن به آنچه در نزد مردم است، (نشان) عزت نفس و بلند همتی است.

امام علی(ع):

من شرف الهمه لزوم القناعه؛

پایبندی به قناعت، از والایی همت است.

امام علی(ع):

اقصر همتک علیما یلزمک و لا تخض فیما لا یعنیک؛

همت خود را صرف چیزهایی کن که به آن نیاز داری و آنچه را به کار تو نمی آید پی گیری مکن.

امام علی(ع):

نعوذ بالله من المطامع الدنیه و الهمم الغیر المرضیه؛

به خدا پناه می بریم از مطامع پست و همت ها و خواسته های ناپسند.

امام علی(ع):

إن سمت همتک لإصلاح الناس فابدأ بنفسک، فإن تعاطیک صلاح غیرک و انت فاسد أکبر العیب؛

اگر همت والای اصلاح مردم را در سرداری، از خودت آغاز کن، زیرا پرداختن تو به اصلاح دیگران، در حالی که خود فاسد باشی بزرگترین عیب است.

امام علی(ع):

ما أبعد الخیر ممن همته بطنه و فرجه؛

چه دور است خیر و خوبی از کسی که هم و غمش شکم و شرمگاه اوست.

احادیث در مورد غیرت

امام صادق(ع):

إن الله غیور و یحب کل غیور و لغیرته حرم الفواحش ظاهرها و باطنها؛

خداوند با غیرت است و مردان غیور را دوست دارد و از همین رو، زشتی ها را چه آشکار و چه نهان حرام کرده است.

رسول اکرم:

الغیره من الأیمان و المذاء من النفاق؛

غیرت از ایمان است و بی بند و باری از نفاق.

امام علی(ع):

... إیاک و التغایر فی غیر موضع غیره فإن ذلک یدعو الصحیحه إلی السقم و البریئه إلی الریب ...؛

از غیرت نابجا بپرهیز زیرا این کار، زن درستکار را به انحراف و زن پاکدامن را به تردید می کشاند.

رسول اکرم(ص):

إن الله تعالی لیبغض الرجل یدخل علیه فی بیته فلایقاتل؛

خدای متعال، بی گمان نفرت دارد از مردی که به زور وارد خانه اش شوند و او نجنگد.

امام علی(ع):

عفته (الرجل) علیقدر غیرته؛

پاکدامنی مرد به اندازه غیرت اوست.

امام علی(ع):

غیره المؤمن بالله سیحانه؛

غیرت مؤمن به خاطر خداوند سبحان است.

رسول اکرم(ص):

کان إبراهیم أبی غیوراً و أنا أغیر منه و أرغم الله أنف من لا یغار من المؤمنین؛

پدرم ابراهیم با غیرت بود و من با غیرت تر از اویم. خدا بینی مؤمنی را که غیرت ندارد، به خاک می مالد.

امام علی(ع):

علیقدر الحمیه تکون الغیره؛

غیرت به اندازه تعصب و ننگ داشتن بستگی دارد.

رسول اکرم(ص):

ألا و إن الله حرم الحرام و حد الحدود و ما أحد أغیر من الله و من غیرته حرم الفواحش؛

بدانید که خدای حرام را ممنوع فرموده و حدود را مشخص کرده است و احدی غیرتمند تر از خدا نیست و از غیرت اوست که زشتی ها را حرام فرموده است.

امام علی(ع):

ألم یبلغنی عن نسائکم أنهن یزاحمن العلوجفی الأسواق ألا تغارون؟ من لم یغر فلا خیر فیه؛

به من خبر رسیده که زنانتان در بازار تنه شان به تنه مردان بی ایمان و لا ابالی می خورد آیا غیرت ندارید؟! کسی که غیرت ندارد خیری در او نیست.

احادیث در مورد ذلت

امام علی(ع):

من اعتز بغیر الله أهلکه العز؛

هرکس به جز از خدا عزت بجوید آن عزت او را هلاک می کند.

امام علی(ع):

کل عزیزی که تحت قدرت و سلطه ای باشد ذلیل است.

امام صادق(ع):

ترک الحقوق مذله و إن الرجل یحتاج إلی أن یتعرض فیها للکذب؛

ندادن حقوق (دیگران) ذلت می آورد و انسان در این باره مجبور به دروغ گفتن می شود.

امام حسین(ع):

ما أهون الموت علی سبیل نیل العز و إحیاء الحق لیس الموت فی سبیل العز إلا حیاه خالده و لیست الحیاه مع الذل إلا الموت الذی لاحیاه معه؛

چه آسان است مرگی که در راه رسیدن به عزت و احیای حق باشد، مرگ عزتمندانه جز زندگی جاوید و زندگی ذلیلانه جز مرگ همیشگی نیست.

امام علی(ع):

الناس من خوف الذل متعجلوا الذل؛

مردم از ترس ذلت به سوی ذلت می شتابند.

امام صادق(ع):

لا ینبغی للمؤمن أن یذل نفسه (قال مفضل بن عمر:) قلت: بما یذل نفسه؟ قال: یدخل فیما یعتذر منه؛

سزاوار نیست که مؤمن خود را خوار سازد – مفضل بن عمر می گوید: - پرسیدم چگونه خود را خوار می کند؟ فرمودند: دست به کاری زند که موجب عذر خواهی شود.

امام علی(ع):

المنیه و لا الدنیه و التقلل و لا التوسل؛

مرگ آری اما پستی و خواری هرگز، به اندک ساختن آری اما دست سوی این و آن دراز کردن هرگز.

رسول اکرم(ص):

من أقر بالذل طائعاً فلیس منا أهل البیت؛

هرکس آزادانه ذلت را بپذیرد از ما خاندان نیست.

امام علی(ع):

رضی (ب) الذل من کشف (عن) ضرر؛

کسی که از گرفتاری خود پرده بردارد، به خواری تن داده است.

امام علی(ع):

الصدق عز و الجهل ذل؛

راستی عزت است و نادانی ذلت.

احادیث در مورد عزت

امام حسن عسگری(ع):

ما ترک الحق عزیز إلا ذل و لا أخذبه ذلیل إلا عز؛

هیچ عزیزی حق را ترک نکرد، مگر این که ذلیل شد و هیچ ذلیلی به حق عمل نکرد مگر این که عزیز شد.

امام صادق(ع):

إن الله فوض إلی المؤمن اموره کلها و لم یفوض إلیه أن یکون ذلیلاً أما تسمع الله تعالی یقول: (و لله العزه و لرسوله و للمؤمنین)؟ فالمؤمن یکون عزیزاً و لا یکون ذلیلاً قال: إن المؤمن أعز من الجبل لأن الجبل یستقل منه بالمعاول و المؤمن لا یستقل من دینه بشی ء.

خداوند اختیار همه کارها را به مؤمن داده اما این اختیار را به او نداده است که ذلیل باشد. مگر نشنیده ای که خدای تعالی می فرماید: (عزت از آن خدا و رسولش و مؤمنین است) ؟ پس، مؤمن عزیز است و ذلیل نیست. (در ادامه) فرمودند: مؤمن از کوه محکم تر است، زیرا از کوه با ضربات تیشه کم می شود اما با هیچ وسیله ای از دین مؤمن نمی توان کاست.

امام علی(ع):

ألا إنه من ینصف الناس من نفسه لم یزده الله إلا عزاً؛

بدانید که هرکس با مردم منصفانه رفتار کند، خداوند جز بر عزت او نیفزاید.

امام صادق(ع):

ما من عبد کظم غیظاً إلا زاده الله عزوجل عزاً فی الدنیا و الاخره،

هیچ بنده ای خشم خود را فرو نخورد، مگر این که خداوند عزوجل بر عزت او در دنیا و آخرت افزود.

رسول اکرم(ص):

إن الله تعالی یقول کل یوم: أنا ربکم العزیز، فمن أراد عز الدارین فلیطع العزیز؛

خدای تعالی هر روز می فرماید: من پروردگار عزیز شما هستم، پس هرکس خواهان عزت دو جهان است باید که از خدای عزیز اطاعت کند.

امام علی(ع):

ثم أنزل علیه الکتاب... و عزاً لا تهزم أنصاره ... ؛

قرآنی که بر پیامبر نازل شد ... عزتی است که هوادارانش شکست نمی خورند... .

امام صادق(ع):

ثلاثه اقسم بالله أنها الحق ما نقص مال من صدقه و لازکاه و لا ظلم احد بظلامه فقدر أن یکافی بها فکظمها إلا أبد له الله مکانها عزاً و لا فتح عبد علی نفسه باب مسأله إلا فتح علیه باب فقر؛

به خدا قسم سه چیز حق است: هیچ ثروتی بر اثر پرداخت صدقه و زکات کم نشد، در حق هیچ کس ستمی نشد که بتواند تلافی کند، اما خویشتنداری نمود مگر این که خداوند بجای آن به او عزت بخشید و هیچ بنده ای در خواهشی را به روی خود نگشود مگر این که دری از فقر به رویش باز شد.

امام سجاد(ع):

اللهم ... ذللنی بین یدیک و أعزنی عند خلقک وضعنی إذا خلوت بک و ارفعنی بین عبادک و أغننی عمن هو غنی عنی وزدنی إلیک فاقه و فقراً؛

خداوندا... مرا در پیشگاه خودت خوار و نزد خلقت عزیز فرما، مرا درخلوت با خودت پست و در میان بندگانت سربلند گردان و از کسی که از من بی نیاز است، بی نیاز گردان و برنیازمندی و فقر من به خودت بیفزای.

امام علی(ع):

فرض الله ... الجهاد عزاً للاسلام؛

خداوند ... جهاد را برای عزت و سربلندی اسلام واجب فرمود.

امام صادق(ع):

لا یزال العز قلقاً حتی یأتی دراً قد استشعر أهلها الیأس مما فی أیدی الناس فیوطنها؛

عزت پیوسته بی قراری می کند تا آن که به خانه ای در آید که اهل آن چشم طمع به دست مردم نداشته باشند و در آن جا مستقر می شود.

احادیث در مورد همت

امام علی(ع):

الشرف بالهمم العالیه لا بالرمم البالیه؛

شرافت به همت های بلند است نه به استخوان های پوسیده.

امام علی(ع):

الفعل الجمیل ینبی عن علو الهمه؛

کردار زیبا از بلندی همت خبر می دهد.

امام علی(ع):

الطاعه همه الأکیاس، المعصیه همه الأرجاس؛

فرمانبری از خداوند همت زیرکان است. نا فرمانی از خدا همت پلیدان است.

امام علی(ع):

أشرف الهمم رعایه الذمام؛

شریف ترین همت ها نگهداری حق و حرمت ها و رعایت عهد و پیمان هاست.

امام علی(ع):

الکف عما فی أیدی الناس عفه و کبر همه؛

طمع نداشتن به آنچه در نزد مردم است، (نشان) عزت نفس و بلند همتی است.

امام علی(ع):

من شرف الهمه لزوم القناعه؛

پایبندی به قناعت، از والایی همت است.

امام علی(ع):

اقصر همتک علیما یلزمک و لا تخض فیما لا یعنیک؛

همت خود را صرف چیزهایی کن که به آن نیاز داری و آنچه را به کار تو نمی آید پی گیری مکن.

امام علی(ع):

نعوذ بالله من المطامع الدنیه و الهمم الغیر المرضیه؛

به خدا پناه می بریم از مطامع پست و همت ها و خواسته های ناپسند.

امام علی(ع):

إن سمت همتک لإصلاح الناس فابدأ بنفسک، فإن تعاطیک صلاح غیرک و انت فاسد أکبر العیب؛

اگر همت والای اصلاح مردم را در سرداری، از خودت آغاز کن، زیرا پرداختن تو به اصلاح دیگران، در حالی که خود فاسد باشی بزرگترین عیب است.

امام علی(ع):

ما أبعد الخیر ممن همته بطنه و فرجه؛

چه دور است خیر و خوبی از کسی که هم و غمش شکم و شرمگاه اوست.

احادیث در مورد غیرت

امام صادق(ع):

إن الله غیور و یحب کل غیور و لغیرته حرم الفواحش ظاهرها و باطنها؛

خداوند با غیرت است و مردان غیور را دوست دارد و از همین رو، زشتی ها را چه آشکار و چه نهان حرام کرده است.

رسول اکرم:

الغیره من الأیمان و المذاء من النفاق؛

غیرت از ایمان است و بی بند و باری از نفاق.

امام علی(ع):

... إیاک و التغایر فی غیر موضع غیره فإن ذلک یدعو الصحیحه إلی السقم و البریئه إلی الریب ...؛

از غیرت نابجا بپرهیز زیرا این کار، زن درستکار را به انحراف و زن پاکدامن را به تردید می کشاند.

رسول اکرم(ص):

إن الله تعالی لیبغض الرجل یدخل علیه فی بیته فلایقاتل؛

خدای متعال، بی گمان نفرت دارد از مردی که به زور وارد خانه اش شوند و او نجنگد.

امام علی(ع):

عفته (الرجل) علیقدر غیرته؛

پاکدامنی مرد به اندازه غیرت اوست.

امام علی(ع):

غیره المؤمن بالله سیحانه؛

غیرت مؤمن به خاطر خداوند سبحان است.

رسول اکرم(ص):

کان إبراهیم أبی غیوراً و أنا أغیر منه و أرغم الله أنف من لا یغار من المؤمنین؛

پدرم ابراهیم با غیرت بود و من با غیرت تر از اویم. خدا بینی مؤمنی را که غیرت ندارد، به خاک می مالد.

امام علی(ع):

علیقدر الحمیه تکون الغیره؛

غیرت به اندازه تعصب و ننگ داشتن بستگی دارد.

رسول اکرم(ص):

ألا و إن الله حرم الحرام و حد الحدود و ما أحد أغیر من الله و من غیرته حرم الفواحش؛

بدانید که خدای حرام را ممنوع فرموده و حدود را مشخص کرده است و احدی غیرتمند تر از خدا نیست و از غیرت اوست که زشتی ها را حرام فرموده است.

امام علی(ع):

ألم یبلغنی عن نسائکم أنهن یزاحمن العلوجفی الأسواق ألا تغارون؟ من لم یغر فلا خیر فیه؛

به من خبر رسیده که زنانتان در بازار تنه شان به تنه مردان بی ایمان و لا ابالی می خورد آیا غیرت ندارید؟! کسی که غیرت ندارد خیری در او نیست.

احادیث در مورد زبان

رسول اکرم(ص):

من کان یؤمن بالله و الیوم الاخر فلیقل خیراً أو لیسکت؛

هرکس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید سخن خیر بگوید یا سکوت نماید.

رسول اکرم(ص):

جمال الرجل فصاحه لسانه؛

زیبایی مرد به شیوایی زبان اوست.

امام باقر(ع):

إن هذا اللسان مفتاح کل خیر و شر فینبغی للمؤمن أن یختم علی لسانه کما یختم علی ذهبه و فضته؛

براستی که این زبان کلید همه خوبیها و بدیهاست پس سزاوار است که مؤمن بر زبان خود مهر زند، همان گونه که بر (کیسه) طلا و نقره خود مهر می زند.

امام علی(ع):

ما أضمر أحد شیئاً إلا ظهر فی فلتات لسانه و صفحات و جهه؛

هیچ کس چیزی را در دل پنهان نداشت، جز این که در لغزش های زبان و خطوط چهره او آشکار شد.

امام سجاد(ع):

حق اللسان إکرامه عن الخنی و تعویده الخیر و ترک الفضول التی لا فائده لها و البر بالناس و حسن القول فیهم؛

حق زبان، دور داشتن آن از زشت گویی، عادت دادنش به خیر و خوبی، ترک گفتار بی فایده و نیکی به مردم و خوشگویی درباره آنان است.

امام علی(ع):

اللسان سبع إن خلی عنه عقر؛

زبان، درنده ای است که اگر رها شود، گاز می گیرد.

امام صادق(ع):

إذا أراد الله بعبد خزیاً أجری فضیحته عی لسانه؛

هرگاه خداوند بخواهد بنده ای را رسوا کند، از طریق زبانش او را رسوا می کند.

امام سجاد(ع):

إن لسان ابن آدم یشرف کل یوم علی جوارحه فیقول: کیف أصبحتم؟ فیقولون: بخیر إن ترکتنا! و یقولون: الله الله فینا! و یناشدونه و یقولون: إنما نثاب بک و نعاقب بک؛

زبان آدمیزاد، هر روز به اعضای او نزدیک می شود و می گوید:

چگونه اید؟ آنها می گویند: اگر تو ما را به خودمان واگذاری، خوب هستیم و می گویند: از خدا بترس و کاری به ما نداشته باش: و او را سوگند می دهند و می گویند: ما فقط به واسطه تو پاداش می یابیم و به واسطه تو، مجازات می شویم.

امام علی(ع):

احبس لسانک قبل أن یطیل حبسک و یردی نفسک فلا شی ء أولیبطول سجن من لسان یعدل عن الصواب و یتسرع إلی الجواب؛

پیش از آن که زبانت تو را به زندان طولانی و هلاکت در افکند، او را زندانی کن، زیرا هیچ چیز به اندازه زبانی که از جاده صواب منحرف می شود و به جواب دادن می شتابد، سزاوار زندانی شدن دراز مدت نیست.

احادیث در مورد روانشناسی

امام علی(ع):

الناس کالشجر شرابه واحد و ثمره مختلف؛

مردم همانند درختان اند که آبشان یکی است و میوه هایشان گوناگون.

امام علی(ع):

الناس إلی أشکالهم أمیل؛

مردم به همانند خود، بیشتر تمایل دارند.

امام صادق(ع):

النوم راحه للجسد و النطق راحه للروح و السکوت راحه للقعل؛

خواب، آرامش بخش جسم است، سخن گفتن آسایش روح است و سکوت، سبب راحتی عقل است.

امام علی(ع):

إن للقلوب شهوه و کراهه و إقبالاً و إدبار فأتوها من إقبالها و شهوتها، فإن القلب إذا اکره عمی؛

دلها را حالت خواستن و ناخواستن و روی آوردن و پشت کردن است. از راه خواسته ها و تمایلات سراغ قلبها بروید، چرا که اگر دل را به کاری مجبور کنند، کور می شود.

امام علی(ع):

من لم یحسن ظنه استوحش من کل أحد؛

آن کس که گمان خود را نیکو نسازد(و بدبین باشد) از هرکس وحشت می کند.

امام علی(ع):

الناس أعداء ماجهلوا؛

مردم، با آنچه نمی دانند دشمن اند.

امام علی(ع):

خوافی الأخلاق تکشفها المعاشره؛

خصلت ها و اخلاق پنهان را، معاشرت آشکار می سازد.

امام صادق(ع):

رجلاً یسأل ابا عبدالله(ع) فقال: الرجل یقول أودک، فکیف أعلم أنه یودنی؟ فقال: امتحن قلبک، فإن کنت توده فإنه یودک؛

شخصی از امام صادق(ع) پرسید: گاهی به من گفته می شود: دوستت دارم. از کجا بدانم که (راست می گوید و) دوستم دارد؟ حضرت فرمودند: قلب خودت را بیازمای، پس اگر تو او را دوست داری، بدان که او نیز تو را دوست دارد.

رسول اکرم(ص):

بموت النفس تکون حیاه القلب و بحیاه القلب البلوغ إلی الاستقامه؛

زیر پاگذاشتن هوا و هوسف دل را زنده می کند و زنده دلی، سبب استقامت است.

امام صادق(ع):

من ساء خلقه عذب نفسه؛

هرکس بداخلاق باشد، خودش را شکنجه و آزار می دهد.

احادیث در مورد غیبت

رسول اکرم(ص):

أتدرون ما الغیبه؟ قالوا: الله و رسوله اعلم، قال: ذکرک أخاک بما یکره قیل: أرأیت إن کان فی أخی ما أقول؟ قال: إن کان فیه ما تقول فقد اغتبته و إن لم یکن فیه ما تقول فقد بهته؛

آیا می دانید غیبت چیست؟ عرض کردند: خدا و پیامبر او بهتر می دانند. فرمودند: این که از برادرت چیزی بگویی که دوست ندارد. عرض شد: اگر آنچه می گویم در برادرم بود چه؟ فرمودند: اگر آنچه می گویی در او باشد، غیبتش کرده ای و اگر آنچه می گویی در او نباشد، به او تهمت زده ای.

رسول اکرم(ص):

من اغتاب مسلماً أو مسلمه لم یقبل الله صلاته و لا صیامه أربعین یوماً و لیله إلا أن یغفر له صاحبه؛

هرکس از مرد یا زن مسلمانی غیبت کند، خداوند تا چهل شبانه روز نماز و روزه او را نپذیرد مگر این که غیبت شونده او را ببخشد.

امام صادق(ع):

الغیبه أن تقول فی أخیک ما ستره الله علیه و أما الأمر الظاهر فیه مثل الحده و العجله فلا؛

غیبت آن است که درباره برادرت چیزی بگویی که خداوند آن را پوشیده نگه داشته است، اما (گفتن) خصلتهای آشکاری چون تند خویی و شتابزدگی غیبت نیست.

امام صادق(ع):

إذا جاهر الفاسق بفسقه فلا حرمه له و لا غیبه؛

هرگاه شخص فاسق و گنهکار آشکار را گناه کند، نه حرمتی دارد و نه غیبتی.

امام علی(ع):

السامع للغیبه کالمغتاب؛

شنونده غیبت، مانند غیبت کننده است.

رسول اکرم(ص):

کفاره الاغتیاب أن تستغفر لمن اغتبته؛

کفاره غیبت این است که برای شخصی که از او غیبت کرده ای، آمرزش بطلبی.

رسول اکرم(ص):

إذا وقع فی الرجل و أنت فی ملأ، فکن للرجل ناصراً و للقوم زاجراً وقم عنهم؛

اگر در میان جمعی بودی و از کسی غیبت شد، او را یاری کن و آن جمع را از غیبت کردن بازدار و از میانشان برخیز و برو.

رسول اکرم(ص):

الغیبه اسرع فی دین الرجل المسلم من الاکله فی جوفه؛

غیبت کردن در (نابودی) دین مسلمان مؤثر تر از خوره در درون اوست.

امام باقر(ع):

من اغتیب عنده أخوه المؤمن فنصره و أعانه نصره الله فی الدنیا و الاخره و من اغتیب عنده أخوه المؤمن فلم ینصره (و لم یعنه) و لم یدفع عنه و هو یقدر علی نصرته و عونه إلا خفضه الله فی الدنیا و الاخره؛

کسی که در حضور او از برادر مؤمنش غیبت شود و او به یاریش برخیزد، خداوند در دنیا و آخرت او را یاری دهد و کسی که در حضور او از برادر مؤمنش غیبت شود و او- با آن که می تواند یاریش کند – به یاری او بر نخیزد و از وی دفاع نکند، خداوند او را در دنیا و آخرت پَست گرداند.

احادیث در مورد خواص خوراکیها

امام علی(ع):

أکل السفر جل قوه للقلب الضعیف و هو یطیب المعده و یذکی الفؤاد و یشجع الجبان و یحسن الولد؛

خوردن بِه قلب ضعیف را قوی، معده را پاک، ترسو را شجاع و فرزند را زیبا می کند.

امام صادق(ع):

لو یعلم الناس ما فی التفاح، ماداووا مرضاهم إلا به، ألا و إنه أسرع شیء منفعه للفؤاد خاصه و إنه نضوحه؛

اگر مردم می دانستند چه خواصی در سیب وجود دارد، بیماران خود را تنها با آن درمان می کردند. سیب از هر چیزی سریع تر به قلب فایده می بخشد به ویژه آن که خوشبو کننده می باشد.

امام علی(ع):

العسل شفاء من کل داء ولا داء فیه یقل البلغم و یجلو القلب؛

عسل شفای هر بیماری ای است و هیچ بیماری در آن نیست، بلغم را کم و قلب را جلا می دهد.

رسول اکرم(ص):

یا علی علیک بالعدس فإنه مبارک مقدس و هو یرق القلب و یکثر الدمعه و إنه بارک علیه سبعون نبیاً؛

ای علی تو را سفارش می کنم به خوردن عدس، زیرا مبارک و پاک است، قلب را رقیق و اشک را زیاد می کند و هفتاد پیامبر پیوسته از آن استفاده می کردند.

امام صادق(ع):

نعم الطعام الزیت یطیب النکهه و یذهب بالبلغم و یصفی اللون و یشد العصب و یذهب بالوصب و یطفی ء الغضب؛

زیتون غذای خوبی است، دهان را خوشبو می کند، بلغم را از بین می برد، چهره را باز، اعصاب را محکم می کند و مرض را می برد و خشم را خاموش می کند.

امام رضا(ع):

التین یذهب بالبخر و یشد العظم و ینبت الشعر و یذهب بالداء و لا یحتاج معه إلی دواء؛

انجیر بوی بد دهان را بر طرف، استخوان ها را محکم، رویش مو را زیاد، بیماری را بر طرف می کند و با وجود آن احتیاجی به دارو نیست.

امام صادق(ع):

(سمعت أبا عبدالله(ع) یقول فی الغبیرا) إن لحمه ینبت اللحم و عظمه ینبت العظم و جلده ینبت الجلد و مع ذلک فإنه یسخن الکلیتین و یدبغ المعده و هو أمان من البواسیر و التقطیر و یقوی الساقین و یقمع عرق الجذام؛

از امام صادق(ع) درباره سنجد شنیدم که می فرمودند: گوشت سنجد برای گوشت، هسته آن برای استخوان و پوست آن برای پوست مفید است و در عین حال کلیه ها را گرم، معده را ضد عفونی کرده و بازدارنده از بواسیر و تسلسل بول است. ساق پا را تقویت و جذام را از بدن ریشه کن می کند.

رسول اکرم(ص):

کلوا الثوم و تداووا به فإن فیه شفاء من سبعین داء؛

بخورید سیر را و مداوا کنید، با او، که هفتاد بیماری را شفا می دهد.

امام علی(ع):

کلوا التمر فإنه فیه شفاء من الادواء؛

خرما بخورید که شفای دردهاست.

رسول اکرم(ص):

علیکم بالزبیب فإنه یکشف المره و یذهب بالبلغم و یشد العصب و یذهب بالإعیاء و یحسن الخلق و یطیب النفس و یذهب بالغم؛

شما را سفارش می کنم به خوردن مویز، زیرا صفرا را برطرف می کند، بلغم را از بین می برد، اعصاب را قوی، خستگی را دور، اخلاق را خوب می کند، به روح آرامش می بخشد و غم را می برد.

احادیث در مورد بهشت

رسول اکرم(ص):

الجنه بناؤها لبنه من فضه و لبنه من ذهب و ملاطها المسک الأذفر و حصباؤها اللؤلؤ و تربتها الزعفران ...؛

ساختمان بهشت خشتی از نقره و خشتی از طلاست، گل آن مشک بسیار خوشبو و سنگریزه آن لؤلؤ و یاقوت و خاک آن زعفران است.

رسول اکرم(ص):

فی الجنه ما لا عین رأت و لا اذن سمعت و لا خطر علی قلب بشر؛

در بهشت چیزهایی هست که نه چشمی دیده و نه گوشی شنیده و نه به خاطر کسی گذشته.

امام صادق(ع):

ان ادنی اهل الجنه منزلاً لو نزل به الثقلان الجن و الانس لو سعهم طعاماً و شراباً و لا ینقص مما عنده شی ء.

کمترین فرد بهشت چنان است که اگر جن و انس میهمان او شوند همه را با خوردنی و آشامیدنی پذیرایی کند و از آنچه دارد چیزی کم نشود.

امام علی(ع):

لذاتها لاتمل و مجتمعها لایتفرق و سکانها قد جاوروا الرحمن و قام بین ایدیهم الغلمان بصحاف من الذهب فیها الفاکهه و الریحان؛

لذتها و خوشیهای بهشت دل را نی زند، انجمن آن از هم نمی پاشد، ساکنانش در پناه خدای رحمانند و در برابر آنان غلامانی با طبق های زرین پر از میوه و گل های خوشبو ایستاده اند.

رسول اکرم(ص):

من اشتاق الی الجنه سارع فی الخیرات؛

هرکس مشتاق بهشت است برای انجام خوبی ها سبقت می گیرد.

امام علی(ع):

انه لیس لانفسکم ثمن الا الجنه فلا تبیعوها الا بها؛

برای جان های شما بهایی جز بهشت نیست، پس آنها را جز به بهشت مفروشید.

رسول اکرم(ص):

اضمنوالی ستاً من انفسکم اضمن لکم الجنه اصدقوا اذا حدثتم و أوفوا اذا وعدتم و ادوا اذا ائتمنتم و احفظوا فروجکم و غضوا ابصارکم و کفوا ایدیکم؛

شش چیز را برای من ضمانت کنید تا من بهشت را برای شما ضمانت کنم راستی در گفتار، وفای به عهد، برگرداندن امانت، پاکدامنی، چشم بستن از گناه و نگه داشتن دست(از غیر حلال)

رسول اکرم(ص):

و الذی نفس محمد بیده لاتدخلوا الجنه حتی تؤمنوا و ال تؤمنوا حتی تحابوا افلا انبئکم بشی ء اذا فعلتموه تحاببتم؟ افشوا السلام بینکم؛

به خدایی که جان محمد در دست (قدرت) اوست به بهشت نمی روید تا مؤمن شوید و مؤمن نمی شوید تا یکدیگر را دوست بدارید، آیا می خواهید شما را به چیزی خبر دهم که با انجام آن،یکدیگر را دوست بدارید؟ سلام کردن بین یکدیگر را رواج دهید.

رسول اکرم(ص):

ان فی الجنه داراً یقال لها دار الفرح لایدخلها الا من فرح یتامی المؤمنین؛

دربهشت خانه ای هست که آن را شادی سراگویند و جز آنان که یتیمان مؤمنان را شاد کرده اند وارد آن نمی شوند.

امام علی(ع):

لا یفوز بالجنه الا من حسنت سریرته و خلصت نیته؛

به پاداش بهشت نمی رسد مگر آن کس که باطنش نیکو و نیتش خالص باشد.

احادیث در مورد جهنم

رسول اکرم(ص):

لو أن دلواً صب من غسلین فی مطلع الشمس لغلت منه جماجم من فی مغربها؛

اگر یک سطل از چرک و خون دوزخیان در شرق عالم ریخته شود بر اثر آن جمجمه کسانی که در غرب عالمند به جوش می آید.

رسول اکرم(ص):

أدنی اهل النار عذاباً ینتعل بنعلین من نار یغلی دماغه من حراره نعلیه؛

کم عذاب ترین اهل جهنم دو کفش از آتش به پا دارد که از حرارت آنها مغزش به جوش می آید.

رسول اکرم(ص):

أکثر ما یدخل الناس النار الأجوفان: الفم و الفرج؛

دو چیز میان تهی بیش از همه مردم را به جهنم می برد: دهان و شرمگاه.

رسول اکرم(ص):

أول من یدخل النار أمیر متسلط لم یعدل، و ذو ثروه من المال لم یعط المال حقه و فقیر فخور؛

اولین کسی که به جهنم می رود فرمانروای قدرتمندی است که به عدالت رفتار نمی کند و ثروتمندی که حقوق مالی خود را نمی پردازد و نیازمند متکبر.

رسول اکرم(ص):

ان لجهنم باباً لایدخلها إلا من شفا غیظه بمعصیه الله تعالی؛

جهنم را دری است که جز کسی که با معصیت خدای تعالی خشم خود را فرو نشاند، از آن وارد نمی شود.

حدیث قدسی:

فیما اوحی إلی عیسی(ع) هی (یعنی النار) دار الجبارین و العثاه الظالمین و کل فظ غلیظٍ و کل مختال فخور؛

به عیسی(ع) وحی شد که جهنم سرای جباران و سرکشان ظالم است و جایگاه هر تند خوی خشن و هر تکبر مغروری.

رسول اکرم(ص):

و الذی بعثنی بالحق بشیراً لا یعذب الله بالنار موحداً أبداً؛

سوگند به آن کس که مرا نوید دهنده برانگیخت، خداوند هرگز یکتا پرست را در آتش ندهد.

رسول اکرم(ص):

فی قوله تعالی(یا حسرتنا علی ما فرطنا) الحسره أن یری أهل النار منازلهم من الجنه فی الجنه فتلک الحسره؛

درباره آیه (دریغا که کوتاهی کردیم) فرمود: دریغ از این روست که جهنمیان جایگاه بهشتی خود را در بهشت می بینند. این موجب حسرت می شود.

امام صادق(ع):

إنما خلد أهل النار فی النار لأن نیاتهم کانت فی الدنیا أن لو خلدوا فیها أن یعصوا الله أبداً و إنما خلد أهل الجنه فی الجنه لأن نیاتهم کانت فی الدنیا أن لو بقوا فیها أن یطیعواالله أبداً فبا النیات خلد هؤلاء و هؤلاء ثم تلاقو له تعالی: (قل کل یعمل علی شاکلته) قال: علی نیته؛

جهنمیان از این رو در آتش جاویدانند که در دنیا نیتشان این بود که چنانچه تا ابد زنده بمانند تا ابد خدا را نافرمانی کنند و بهشتیان نیز از این رو در بهشت جاویدانند که در دنیا بر این نیت بودند که اگر برای همیشه ماندگار باشند برای همیشه خدا را فرمان برند. پس، جاودانگی هر دو گروه به سبب نیتهایشان است. آن گاه حضرت این آیه را تلاوت کردند: بگو هرکس طبق نیت خود عمل می کند.)

احادیث در مورد عطر

امام علی(ع):

الطیبنشره، و العسل نشره و الرکوب نشره، و النظر إلی الخضره نشره؛

عطر، عسل، سواری و نگاه به سبزه شادی آفرین هستند.

رسول اکرم(ص):

الطیب یشد القلب؛

بوی خوش قلب را تقویت می کند.

رسول اکرم(ص):

إن خیار عباد الله الموفون المطیبون؛

بهترین بندگان خدا کسانی هستند که به وعده وفا کنند و بوی خوش بکار برند.

امام صادق(ع):

صلاه متطیب أفضل من سبعین صلاه بغیر طیب؛

یک نماز با عطر بهتر از هفتاد نماز بدون عطر است.

رسول اکرم(ص):

ما طابت رائحه عبد إلا زاد عقله؛

هیچ کسی خوشبو نگردید مگر این که بر عقلش افزوده شد.

رسول اکرم(ص):

ثلاث حق علی کل مسلم: الغسل یوم الجمعه و السواک و الطیب؛

سه چیز است که بر هر مسلمانی لازم است: غسل جمعه، مسواک زدن و استعمال بوی خوش.

رسول اکرم(ص):

خمس من سنن المرسلین: الحیاء و الحلم و الحجامه و السواک و التعطر؛

پنج چیز از سنت پیغمبران است: حیا، حلم، حجامت، مسواک و عطر زدن.

امام باقر(ع):

فی أحکام النساء- لایجوز لها أن تتطیب إذا خرجت من بیتها؛

جایز نیست زن با بوی خوش از خانه بیرون برود.

احادیث در مورد عدالت

امام صادق(ع):

ثلاثه اشیاء یحتاج الناس طراً الیها: الامن و العدل و الخصب؛

سه چیز است که همه مردم به آنها نیاز دارند: امنیت، عدالت و آسایش.

امام صادق(ع):

العدل احلی من الشهد و الین من الزبد و اطیب ریحاً من المسک؛

عدالت از عسل شیرین تر، از کره نرم تر و از مشک خوشبوتر است.

امام صادق(ع):

الناس یستغنون اذا عدل بینهم و تنزل السماء رزقها و تخرج الارض برکتها باذن الله تعالی؛

هنگامی که درمیان مردم عدالت برقرار شود، بی نیاز می شوند و به اذن خداوند متعال آسان روزی خود را فرو می فرستد و زمین برکاتش را بیرون می ریزد.

رسول اکرم(ص):

عدل ساعه خیر من عباده سبعین سنه قیام لیلها و صیام نهارها؛

ساعتی عدالت بهتر از هفتاد سال عبادت است که شب هایش به نماز و روزهایش به روزه بگذرد.

رسول اکرم(ص):

اعدل الناس من رضی للناس ما یرضی لنفسه و کره لهم ما یکره لنفسه؛

عادل ترین مردم کسی است که برای مردم همان را بپسندد که برای خود می پسندد و برای آنان نپسندد آنچه را برای خود نمی پسندد.

رسول اکرم(ص):

اذا حکموا بغیر عدل ارتفعت البرکات؛

هنگامی که به غیر عدالت حکم کنند، برکت ها از بین می روند.

امام علی(ع):

اجعل الدین کهفک و العدل سیفک تنج من کل سوء و تظفر علی کل عدو؛

دین را پناهگاه و عدالت را اسلحه خود قرار ده تا از هر بدی نجات پیدا کنی و بر هر دشمنی پیروز گردی.

امام علی(ع):

قلوب الرعیه خزائن راعیها فما اودعها من عدل اوجور وجده؛

دلهای مردم صندوقچه های حاکم است، پس آنچه از عدالت و یا ظلم در آنها بگذارد، همان را خواهد دید.

امام علی(ع):

استعمل العدل و احذر العسف و الحیف فان العسف یعود بالجلاء و الحیف یدعوا الی السیف؛

عدالت را اجرا کن و از زورگویی و ستمگری بپرهیز زیرا زورگویی مردم را به ترک از وطن وامی دارد، و ستم آنان را به قیام مسلحانه می کشاند.

احادیث در مورد ظلم

رسول اکرم(ص):

اتقوا دعوه المظلوم و إن کان کافراً فإنها لیس دونها حجاب؛

از نفرین مظلوم بترسید اگرچه کافر باشد، زیرا در برابر نفرین مظلوم پرده و مانعی نیست.

رسول اکرم(ص):

من أخذ للمظلوم من الظالم کان معی فی الجنه تصاحباً؛

هرکس داد مظلوم را از ظالم بگیرد، در بهشت با من یار و هم نشین باشد.

رسول اکرم(ص):

إن الناس إذا رأوا الظالم یأخذوا علی یدیه أوسک أن یعمهم الله بعقاب منه؛

مردم آنگاه که ظالم را ببینند و او راباز ندارند، انتظار می رود که خداوند همه را به عذاب خود گرفتار سازد.

رسول اکرم(ص):

لینصر الرجل أخاه ظالماً أو مظلوماً إن کان ظالماً فینهاه فإنه له نصره و إن کان مظلوماً فینصره؛

انسان باید برادر (دینی) خویش را یاری کند چه ظالم باشد چه مظلوم اگر ظالم باشد او را باز دارد که این بمنزله یاری کردن اوست و اگر مظلوم باشد یاریش کند.

امام باقر(ع):

ما انتصر الله من ظالم إلا بظالم و ذلک قوله عزوجل (و کذلک نولی بعض الظالمین بعضاً)؛

خداوند هیچگاه از ظالم انتقام نگرفت مگر به وسیله ظالمی دیگر و این سخن خدای عزوجل است که(و بدین سان ظالمان را به سزای اعمالی که می کنند بریکدیگر مسلط می کنیم).

امام علی(ع):

من طلب عزاً بظلم و باطل أورثه الله ذلاً بإنصاف و حق؛

هرکس عزت را با ظلم و باطل طلب کند، خداوند به انصاف و حق ذلت نصیبش می نماید.

امام سجاد(ع):

اللهم إنی أعوذبک من ... أن نعضد ظالماً أو نخذل ملهوفاً أو نروم ما لیس لنا بحق؛

خدایا به تو پناه می برم ... از این که ظالمی رایاری کنیم و یا مظلوم و دلسوخته ای را بی یاور گذاریم و یا آنچه حق ما نیست بخواهیم.

رسول اکرم(ص):

رحم الله عبداً کانت لأخیه عنده مظلمه فی عرض أومال فجاء ه فاستحله قبل أن یؤخذ و لیس ثم دینار و لادرهم فإن کانت له حسنات اخذ من حسناته و إن لم تکن له حسنات حملوا علیه من سیئاته؛

خدا رحمت کند بنده ای را که حلالیت بطلبد از برادری که به آبرو یا مال او تجاوز کرده، قبل از آن که (در قیامت) از او باز خواست کنند، آنجایی که دینار و درهمی نباشد، در نتیجه اگر شخص کار نیکی داشته باشد از آن بردارند و اگر نداشته باشد، از گناهان مظلوم برداشته بر گناهان او بیفزایند.

احادیث در مورد آزادی

امام علی(ع):

لاتکن عبد غیرک وقد جعلک الله حراً؛

بنده دیگری مباش که خدا تو را آزاد آفرید.

امام علی(ع):

الحریه منزهه من الغل و المکر؛

آزادگی از کینه توزی و مکر منزه است.

امام علی(ع):

من توفیق الحر اکتسابه المال من حله؛

از موفقیت آزاده این است که مال را از راه حلال به دست آورد.

امام علی(ع):

ابذل مالک فی الحقوق وواس به الصدیق فإن السخاء بالحرأ خلق؛

دارایی خود رادرآنجا که حق است ببخش و با آن دستانت را یاری رسان که جامه بخشندگی بر تن آزاد مرد زیبنده تر است.

امام علی(ع):

العبد حر ما قنع، الحر عبد ما طمع؛

بنده قانع آزاد است و آزاد طمعکار، بنده.

امام علی(ع):

من قضی ما أسلف من الاحسان فهو کامل الحریه؛

هرکس به وعده نیکی ای که درگذشته داده است عمل کند آزادگی اش کامل است.

امام علی(ع):

من قام بشرائط العبودیه أهل للعتق، من قصر عن أحکام الحریه اعید الی الرق؛

هرکس شرایط بندگی خدا را به جا آورد سزاوار آزادی می شود و هرکس در عمل به شرایط آزادگی کوتاهی کند، به بندگی (غیر خدا) مبتلا می شود.

امام حسین(ع):

إن لم یکن لکم دین و کنتم لاتخافون المعاد فکونوا أحراراً فی دنیاکم؛

اگر دین ندارید و از قیامت نمی ترسید، لااقل در دنیای خود آزاد مرد باشید.

احادیث در مورد طب

امام حسین(ع):

فبادروا بصحه الأجسام فی مده الأعمار؛

درمدت عمر، درحفظ سلامت تن بکوشید.

امام صادق(ع):

لایستغنی أهل کل بلد عن ثلاثه یفزع إلیهم فی أمر دنیاهم و آخرتهم، فإن عدموا ذلک کانوا همجاً: فقیه عالم ورع و أمیر خیر مطاع و طبیب بصیرثقه؛

مردم هر شهری به سه چیز نیازمندند که در امور دنیا و آخرت خود به آنها رجوع کنند و چنانچه آن سه را نداشته باشند گرفتار جهل و نابسامانی می شوند: دین شناس دانای پرهیزکار، حاکم نیکوکاری که مردم از او اطاعت کنند و پزشک بصیر مورد اعتماد.

امام رضا(ع):

لیس من دواء الا و هو یهیج داء؛

دارویی نیست مگر این که بیماری دیگری را تحریک می کند.

رسول اکرم(ص):

تجنب الدواء ما احتمل بدنک الداء فإذا یحتمل الداء فالدواء؛

تا هنگامی که بدنت درد را تحمل می کند از مصرف دارو بپرهیز، چنانچه درد را تحمل نکردی آنگاه از دارو استفاده کن.

رسول اکرم(ص):

ما خلق الله تعالی داء إلا و خلق دواء إلاالسام؛

خداوند هیچ دردی را بی درمان نیافریده  مگر سام (مرگ) که درمان ندارد.

امام رضا(ع):

اثنان علیلان أبداً: صحیح محتم و علیل مخلط؛

دو گروه همیشه مریضند، سالمی که پرهیز می کند و مریضی که پرهیز نمی کند.

امام رضا(ع):

من أراد أن لایوذیه معدته فلا یشرب بین طعامه ماء؛

هرکس می خواهد معده اش آزارش ندهد، در بین غذا آب نخورد.

امام صادق(ع):

لا تدخل الحمام إلا وفی جوفک شیء یطفی به عنک و هج المعده و هو أقوی للبدن و لا تدخله و أنت ممتلی ء من الطعام؛

داخل حمام نشو مگر در حالی که در شکمت چیزی (غذایی) که شدت حرارت معده را خاموش کند وجود داشته باشد، که برای بدن موجب تقویت است و در حالی که شکمت از غذا پر است نیز وارد حمام مشو.

احادیث در مورد عیادت

رسول اکرم(ص):

عائد المریض یخوض فی الرحمه؛

عیادت کننده از بیمار، در رحمت خدا غوطه ور می شود.

رسول اکرم(ص):

عائد المریض فی مخرفه الجنه، فإذا جلس عنده غمرته الرحمه؛

عیادت کننده از بیمار، در نخلستان بهشت میوه می چیند و هرگاه نزد بیمار بنشیند، رحمت خدا او را فرا می گیرد.

امام صادق(ع):

من عاد مریضاً شیعه سبعون ألف ملک یستغفرون له حتی یرجع إلی منزله؛

هرکس به عیادت بیمار برود، هفتاد هزار فرشته او را مشایعت می کنند و برایش آمرزش می طلبند تا آن گاه که به منزل خود بر گردد.

رسول اکرم(ص):

إن الله عزوجل یقول یوم القیامه: یابن آدم مرضت فلم تعدنی! قال: یا رب کیف أعودک و أنت رب العالمین؟! قال: أما علمت أن عبدی فلاناً مرض فلم تعده؟! أما علمت أنک لو عدته لوجدتنی عنده؟!

خدای عزوجل در روز قیامت می فرماید: ای پسر آدم! من بیمار شدم اما عیادتم نکردی؟ عرض می کند: پروردگارا چگونه تو را عیادت کنم حال آن که تو پروردگار جهانیانی؟ می فرماید: مگر ندانستی که فلان بنده ام بیمار شد و عیادتش نکردی، مگر نمی دانستی که اگر به عیادتش روی، مرا نزد او می یابی؟

رسول اکرم(ص):

خیر العیاده اخفها؛

بهترین عیادت، آن است که سبک تر برگزار شود.

رسول اکرم(ص):

عد من لایعودک و أهد من لایهدی لک؛

از کسی که به عیادت تو نمی آید عیادت کن و به کسی که به تو هدیه نمی دهد، هدیه بده.

رسول اکرم(ص):

للمسلم علی المسلم خمس: ... و یعوده إذا مرض ...؛

مسلمان برمسلمان پنج حق دارد ... و وقتی بیمار شد عیادتش کند.

رسول اکرم(ص):

عودوا المریض و اتبعوا الجنازه یذکر کم الاخره؛

به عیادت بیمار بروید و در تشییع جنازه شرکت کنید، که شما را به یاد آخرت می اندازد.

احادیث در مورد پاکیزگی

رسول اکرم(ص):

إن الله تعالی جمیل یحب الجمال، سخی یحب السخاء، نظیف یحب النظافه؛

خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد، بخشنده است و بخشش را دوست دارد، پاکیزه است و پاکیزگی را دوست دارد.

رسول اکرم(ص):

تنظفوا بکل ما استطعتم فإن الله تعالی بنی الإسلام علی النظافه و لن یدخل الجنه إلاکل نظیف؛

خودتان را با هر وسیله ای که می توانید پاکیزه کنید، زیرا که خدای متعال اسلام را بر پایه پاکیزگی بنا کرده است و هرگز به بهشت نرود مگر کسی که پاکیزه باشد.

امام علی(ع):

نعم البیت الحمام تذکر فیه النار و یذهب بالدرن؛

چه نیکو جایگاهی است حمام، یادآور دوزخ است و چرک را از میان می برد.

امام علی(ع):

تنظفوا بالماء من النتن الریح الذی یتأذی به؛

خودتان را با آب، از بوی بد، که دیگران را آزار می دهد بشویید.

امام صادق(ع):

ان لکل ثمره سماً فاذا اتیتم بها فمسوها بالماء أو اغمسوها فی الماء؛

هر میوه ای سمی دارد، هرگاه میوه به دستتان رسید آن را با آب بشویید و یا در آب فرو برید.

امام علی(ع):

النظیف من الثیاب یذهب الهم و الحزن و هو طهور للصلاه؛

لباس پاکیزه غم و اندوه را می برد و موجب پاکیزگی نماز است.

لا یطولن أحدکم شاربه و لا شعر إبطیه و لا عانته فإن الشیطان یتخذها مخبئاً یستتربها؛

بلند نکند کسی از شما موهای سبیل و موهای زیر بغل و موی زیر شکم خود را، زیرا شیطان این مراکز را پناهگاه خود قرار داده زیر موها پنهان می شود.

رسول اکرم(ص):

تقلیم الأظفار یمنع الداء الأعظم و یزید الرزق؛

گرفتن ناخنها درد بزرگ را مانع می شود و روزی را زیاد می کند.

امام علی(ع):

نظفوا بیوتکم من حواک العنکبوت، فإن ترکه فی البیت یورث الفقر؛

خانه های خود را از تار عنکبوت تمیز کنید، زیرا باقی گذاشتن آن در خانه، فقر می آورد.

رسول اکرم(ص):

لا تبیتوا القمامه فی بیوتکم و أخرجوها نهاراً، فإنها مقعد الشیطان؛

زباله را شب در خانه های خود نگه ندارید و آن را در روز به بیرون از خانه منتقل کنید، زیرا زباله نشیمنگاه شیطان است.

 

احادیث در مورد حق

امام علی(ع):

إن الحق لایعرف بالرجال اعرف الحق تعرف أهله؛

حق به شخصیت ها شناخته نمی شود، خود حق را بشناس تا پیروان آن را بشناسی.

امام صادق(ع):

لیس من باطل یقوم بإزاء الحق إلا غلب الحق بالباطل و ذلک قوله: (بل نفذف بالحق علی الباطل فیدمغه...)

هیچ باطلی نیست که در برابر حق بایستد مگر آن که حق بر باطل چیره شود و این سخن خداوند است: (بلکه حق را بر سر باطل می زنیم تا آن را در هم کوبد ...)

امام علی(ع):

من عمل بالحق مال إلیه الخلق؛

هرکس بر اساس حق رفتار کند، مردم به سوی او روی خواهند آورد.

امام علی(ع):

لن یدرک النجاه من لم یعمل بالحق؛

هرگز رستگار نمی شود(نجات پیدا نمی کند) کسی که به حق عمل نکند.

امام علی(ع):

أشبه الناس بأنبیاء الله أقولهم للحق و أصبر هم علی العمل به؛

شبیه ترین مردم به پیامبران الهی کسی است که در بیان حق گویاتر و در عمل به حق صابرتر باشد.

امام علی(ع):

أصبر نفسک علیالحق فإنه من منع شیئاً فی حق أعطی فی باطل مثلیه؛

خود را بر ادای حق شکیبا دار که هرکس حق را ادا نکند، دو برابر آن را در باطل می پردازد.

امام صادق(ع):

خیر الناس قضاه الحق؛

بهترین مردم کسانی هستند که به حق قضاوت کنند.

امام علی(ع):

بزرگ ترین معصیت، مال مسلمانی را به ناحق در اختیار گرفتن است.

احادیث در مورد گناه

.

رسول اکرم(ص):

اتقوا الذنوب فإنها ممحقه للخیرات إن العبد لیذنب الذنب فینسی به العلم الذی کان قد علمه؛

از گناهان دوری کنید، زیرا گناهان خوبیها را محو می کند، همانا بنده (گاه) گناه می کند و به سبب آن دانشی را که داشته فراموش می کند.

رسول اکرم(ص):

الذنب شوم علی غیر فاعله إن عیره ابتلی به و إن اغتابه أثم و إن رضی به شارکه؛

گناه برای غیر گناهکار نیز شوم است، اگر گنهکار را سرزنش کند به آن مبتلا شود و اگر غیبت او کند گنهکار شود و اگر به گناه رضایت دهد شریک وی باشد.

رسول اکرم(ص):

إذا خفیت الخطیئه لا یضر إلا صاحبها و إذا ظهرت فلم تغیر ضرت العامه؛

وقتی گناهی مخفی بماند بجز گناهکار کسی را ضرر نمی رساند و اگر آشکار شود  از آن جلوگیری نکنند برای همه مردم زیان دارد.

رسول اکرم(ص):

من قارف ذنباً فارقه عقل لا یرجع إلیه أبداً؛

هرکس گناهی را مرتکب شود عقلی از او جدا شود که دیگر هرگز باز نگردد.

امام باقر(ع):

عجباً لمن یحتمی من الطعام مخافه الداء کیف لایحتمی من الذنوب مخافه النار؛

تعجب است از کسی که به خاطر ترس از بیماری از خوردن غذا پرهیز می کند، چگونه از ترس آتش دوزخ از گناهان پرهیز نمی کند.

امام علی(ع):

لو لم یتوعد الله علی معصیته لکان یجب ألا یعصی شکراً لنعمه؛

اگر خداوند برای نافرمانی از خود هشدار هم نمی داد باز واجب بود که به شکرانه نعمتهایش نافرمانی نشود.

رسول اکرم(ص):

من حاول أمراً بمعصیه الله کان أبعد له مما رجا و أقرب مما اتقی؛

کسی که با معصیت و نافرمانی خدا به دنبال کاری باشد به آنچه امید دارد، زودتر از دستش می رود و از آنچه می ترسد، زودتر به سرش می آید.

امام علی(ع):

الذنوب الداء و الدواء الاستغفار و الشفاء أن لاتعود؛

گناهان درد، و داروی آنها، استغفار است و شفایش به این است که عود نکنند.

احادیث در مورد انواع گناه

امام علی(ع):

الحرص و الکبر و الحسد دواع التقحم فی الذنوب؛

حرص، تکبر و حسادت انگیزه های فرورفتن درگناهان است.

رسول اکرم(ص):

أکثر خطایا ابن آدم فی لسانه؛

بیشتر گناهان فرزند آدم از زبان اوست.

امام سجاد(ع):

من باب شبعاناً و بحضرته مؤمن جائع طاو قال الله عزوجل: ملائکتی، أشهدکم علی هذا العبد أننی أمرته قعصانی و أطاع غیری، و کلته إلی عمله، و عزتی و جلالی لا غفرت له أبداً؛

کسی که شب سیر بخوابد و درکنارش مؤمنی گرسنه و بی غذا باشد، خداوند عزوجل می فرماید: ای فرشتگان من شما گواه باشید که من این بنده را فرمان دادم و او نافرمانی می کرد و از جز من فرمان برد، من او را به کارش واگذار کردم، به عزت و جلالم سوگند که هرگز او رانمی بخشم.

امام باقر(ع):

لما یئل عن الکبائر -: کل شیء أوعد الله علیه النار؛

در پاسخ به سئوال از کبائر فرمود: هرگناهی که خداوند برای آن وعده آتش داده است(گناه کبیره می باشد).

رسول اکرم(ص):

لکل ذنب توبه إلا سوء الخلق، فإن صاحبه کلما خرج من ذنب دخل فی ذنب؛

هر گناهی توبه دارد مگر بد اخلاقی، زیرا آدم بد اخلاق از هر گناهی که در آید(و توبه کند) به گناهی دیگر می افتد.

امام باقر(ع):

الذنوب کلها شدیده و أشدها ما نبت علیه اللحم و الدم؛

همه گناهان بدند و بدترین آنها گناهی است که از آن گوشت و خون بروید.

امام علی(ع):

لما سئل: أی ذنب أعجل عقوبه لصاحبه؟ - من ظلم من لاناصر له إلا الله و جاور النعمه بالتقصیر و استطال بالبغی علی الفقیر؛

در پاسخ به این سئوال که: کیفر کدام گناه زودتر دامنگیر گنهکار می شود؟ فرمود: ستم کردن به کسی که یاوری جز خدا ندارد و کوتاهی در شکر نعمت و دراز کردن دست ستم به نیازمند.

احادیث در مورد آثار گناه

امام علی(ع):

ما زالت نعمه و لا نضاره عیش إلا بذنوب اجترحوا إن الله لیس بظلام للعبید؛

هیچ نعمت و شادابی زندگی از دست نرفت مگر به سبب گناهانی که مرتکب شدند، همانا خداوند به بندگان ستم نمی کند.

امام علی(ع):

احذروا الذنوب فإن العبد لیذنب فیحبس الرزق؛

از گناهان دوری کنید، زیرا بنده با گناهش مانع روزی می شود.

امام باقر(ع):

إنه ما من سنه أقل مطراً من سنه و لکن الله یضعه حیث یشاء إن الله عزوجل إذا عمل قوم بالمعاصی صرف عنهم ما کان قدر لهم من المطر؛

هیچ سالی کم باران تر از سال دیگر نیست، بلکه خداوند باران را هر جا که بخواهد می باراند. اما هرگاه مردمی مرتکب گناه شوند، خدای عزوجل بارانی را که برای آنان مقدر کرده بود از ایشان باز می دارد.

امام رضا(ع):

إذا کذب الولاه حبس المطر و إذا جار السلطان هانت الدوله و إذا حبست الزکاه ماتت المواشی؛

هرگاه حاکمان دروغ بگویند باران بند می آید و هرگاه سلطان ستم کند دولت سست و بی اعتبار می شود و هرگاه زکات داده نشود چهارپایان بمیرند.

امام رضا(ع):

کلما أحدث العباد من الذنوب ما لم یکونوا یعملون أحدث الله لهم من البلاء ما لم یکونوا یعرفون؛

هرگاه بندگان مرتکب گناهانی شوند که قبلاً انجام نمی دادند، خداوند بلاهایی را برایشان پدید آورد که سابقه نداشته است.

امام صادق(ع):

من یموت بالذنوب أکثر ممن یموت بالاجال:

کسانی که براثر گناهان می میرند بیشترند از کسانی که بر اثر رسیدن اجل می میرند.

امام علی(ع):

ما جفت الدموع إلا لقسوه القلوب و ما قست القلوب إلا لکثره الذنوب؛

اشکها نخشکید مگر به سبب سختدلی و دلها سخت نشد مگر به سبب گناهان زیاد.

رسول اکرم(ص):

ما من قوم یعمل فیهم المعاصی هم أعز و أکثر ممن یعمله ثم لم یغیروه إلا عمهم الله تعالی منه بعقاب؛

هرملتی که درمیانشان گناه کنند و ایشان از گنهکاران قوی تر و بیشتر باشند و جلوگیری نکنند، خدای والا از جانب خویش همه را عقوبت کند.

احادیث در مورد پاک کننده گناه

رسول اکرم(ص):

اتق الله حیثما کنت و أتبع السیئه الحسنه تمحها؛

هرکجا هستی تقوای الهی پیشه کن و به دنبال گناه کار نیک انجام بده تا آن را محو کند.

امام علی(ع):

اوصیکم بتقوی الله... و ارحضوا بها ذنوبکم و داوو بها الأسقام؛

شما را به تقوای خدا سفارش می کنم... به وسیله آن گناه خود را بشویید و بیماریهایتان را درمان کنید.

رسول اکرم(ص):

أربع من کن فیه و کان من قرنه إلی قدمه ذنوباً بدلها الله حسنات: الصدق، و الحیاء و حسن الخلق و الشکر؛

چهارچیز است که هرکس داشته باشد، اگر سر تا پا غرق گناه باشد، خداوند آن گناهان را به حسنه و نیکی تبدیل می کند: راستی، حیا، خوش اخلاقی و شکر.

امام علی(ع):

من کفارات الذنوب العظام: إغاثه الملهوف و التنفیس عن المکروب؛

یاری رساندن ستمدیده فریاد خواه و شاد کردن غمناک از کفاره های گناهان بزرگ است.

رسول اکرم(ص):

إن من الذنوب ذنوباً لا یکفرها الصلاه و لا الصیام و لا الحج و لا العمره یکفرها الهموم فی طلب المعیشه؛

بعضی گناهانست که نماز و روزه و حج و عمره آنها را پاک نمی کند، فقط گرفتاری درطلب معاش آنها را از بین می برد.

رسول اکرم(ص):

لما سأله رجل: ماالذی یمحو عنی الخطایا؟ -: الدموع و الخضوع و الأمراض؛

در پاسخ به سئوال مردی که پرسید: چه چیز گناهان مرا پاک می کند؟ فرمودند: اشک ها، خضوع و بیماریها.

امام رضا(ع):

من لم یقدر علی ما یکفربه ذنوبه فلیکثر من الصلوات علی محمد و آله فإنها تهدم الذنوب هدماً؛

هرکس نمی تواند کاری کند که به سبب آن گناهانش آمرزیده شود برمحمد و آل او بسیار صلوات فرستد، زیرا که آن، گناهان را ریشه کن می کند.

رسول اکرم(ص):

من أصاب حداً فعجل عقوبته فی الدنیا فالله أعدل من أن یثنی علی عبده العقوبه فی الاخره و من أصاب حداً فستره الله علیه فالله أکرم من أن یعود فی شیء قد عفا عنه؛

هرکس گناهی را مرتکب شود و در دنیا عقوبت آن را ببیند خدا عادل تر از آن است که بار دیگر بنده خویش را در آخرت عقوبت کند و هرکس گناهی مرتکب شود و خدا آن را بپوشاند خدا کریم تر از آن است که به بخشیده خود بازگردد.

احادیث در مورد توبه

امام علی(ع):

التوبه تستنزل الرحمه؛

توبه، رحمت الهی را نازل می کند.

رسول اکرم(ص):

یا علی من أنعم الله علیه فشکر و إذا ابتلی فصبرو إذا أساء استغفر دخل الجنه من أی باب شاء؛

ای علی هرکس شکر گزار نعمت خدا باشد و چون گرفتار شد صبر نماید و اگر مرتکب گناهی شد توبه کند، از هر دری که بخواهد وارد بهشت می شود.

رسول اکرم(ص):

لله أفرح بتوبه عبده من العقیم الوالد و من الضال الواجد و من الظمان الوارد؛

هر آینه شادی خداوند از توبه بنده خود بیشتر است تا شادی نازایی که بچه می آورد و گم کرده ای که گمشده خود را می یابد و نشنه ای که به آب می رسد.

امام علی(ع):

ثمره التوبه استدراک فوارط النفس؛

جبران خطاها میوه توبه است.

امام علی(ع):

 عاص یقر بذنبه خیر من مطیع یفتخر بعمله؛

گنهکاری که به گناه خود اعتراف کند، بهتر است از اطاعت کننده ای که به کار خویش ببالد.

امام کاظم(ع):

لیس منا من لم یحاسب نفسه فی کل یوم فإن عمل حسناً استزاد الله و إن عمل سیئاً استغفر الله منه و تاب إلیه؛

از ما نیست کسی که هر روز اعمال خود را محاسبه نکند تا اگر نیکی کرده از خدا بخواهد که بیشتر نیکی کند و اگر بدی کرده از خدا طلب آمرزش نموده و توبه کند.

امام علی(ع):

التوبه ندم بالقلب و استغفار باللسان و ترک بالجوارح و إضمار أن لایعود؛

توبه پشیمانی با دل است و آمرزش خواهی با زبان و ترک گناه در عمل و مصمم شدن بر تکرار نکردن آن.

إذا عملت سیئه فأحدث عندها توبه السر بالسر و العلانیه بالعلانیه؛

هرگاه کار بدی از تو سر زد، از آن توبه کن، برای گناه پنهانی، توبه پنهانی و برای گناه آشکار، توبه آشکار.

 

احادیث در مورد حکومت

رسول اکرم(ص):

عمالکم أعمالکم، کما تکونون، یولی علیکم؛

کارگزاران شما(نتیجه) اعمال شما هستند، همان گونه که هستید، برشما حکومت می شود.

امام صادق(ع):

لیس یحب للملوک أن یفرطوا فی ثلاث: فی حفظ الثغور، و تفقد المظالم و اختیار الصالحین لأعمالهم؛

برای حاکم سزاوار نیست که در سه کار کوتاهی کند: حفظ مرزها، رسیدگی به حقوق پایمال شده و انتخاب افراد شایسته برای کارهای خود.

امام علی(ع):

إذا بنی الملک علی قواعد العدل و دعم بدعائم العقل نصر الله موالیه و خذل معادیه؛

چون حکومت بر پایه های عدل بنا شود و با ستون های عقل استوار گردد، خداوند دوستانش را یاری و دشمنانش را خوار می نماید.

امام علی(ع):

 ... و اجعل لذوی الحاجات منک قسماً تفرغ لهم فیه شخصک و تجلس لهم مجلساً عاماً فتتواضع فیه لله الذی خلقک و تقعد عنهم جندک و أعوانک من أحراسک و شرطک حتی یکلمک متکلمهم غیر متتعتع ... ؛

( در فرمان به استانداری مصر ) و مقداری از وقت خود را به نیازمندان خود اختصاص ده و با آنان در یک مجلس عمومی بنشین و شخصاً به مشکلاتشان رسیدگی کن و در آن مجلس برای خداوندی که تو را آفریده است فروتنی نما و سربازان و یارانت را که جزء پاسداران و نگهبانان تو هستند از آنان دور بدار تا هرکس می خواهد سخن بگوید بدون لکنت زبان و ترس مطالبش را اظهار کند ... .

امام علی(ع):

من کتابه للأشتر لما ولاه مصر- : ثم تفقد أعمالهم، و ابعث العیون من أهل الصدق و الوفاء علیهم فإن تعاهدک فی السر لامورهم حدود لهم علی استعمال الأمانه، و الرفق بالرعیه و تحفظ من الأعوان ... ؛

در فرمان استانداری مصر به مالک اشتر-: به کارهای آنان مراقبانی بر آنها بگمار، زیرا مراقبت پنهانی تو درکارهای ایشان، آنها را به رعایت امانت و خوشرفتاری با مردم وا می دارد و با دقت مراقب دستیاران خویش باش ... .

امام علی(ع):

زکاه السلطان إغاثه الملهوف؛

زکات حاکم، فریاد رسی دلسوختگان و درماندگان است.

احادیث در مورد جامعه شناسی

رسول اکرم(ص):

لن تقدس امه لایؤخذ للضعیف فیها حقه من القوی غیر متعتع؛

ملتی که نتوان در میان آنان بدون دلهره حق ضعیف را از قوی گرفت، هرگز قابل ستایش نیست.

رسول اکرم(ص):

صنفان من امتی إذا صلحا صلحت امتی و إذا فسدا، فسدت امتی، قیل یا رسول الله و من هما؟ قال: الفقهاء و الأمراء؛

دو گروه از امت من اگر صالح شوند امتم صالح می شوند و اگر آنها فاسد شوند امتم فاسد شوند. عرض شد ای رسول خدا آن دو گروه کدامند؟ فرمودند: عالمان و دولتمردان.

رسول اکرم(ص):

إنما أهلک الذین من قبلکم أنهم کانوا إذا سرق فیهم الشریف تر کوه و إذا سرق فیهم الضعیف أقاموا علیه الحد؛

هلاک پیشینیان شما از آنجا بود که اگر سرشناسی دزدی می کرد، رهایش می ساختند و چون ناتوانی دزدی می نمود، مجازاتش می کردند.

امام صادق(ع):

العالم بزمانه لا تهجم علیه اللوابس؛

کسی که به اوضاع زمان خود آگاه باشد، گرفتار هجوم اشتباهات نمی شود.

امام علی(ع):

لا یزال الناس بخیر ما تفاوتوا فإذا استووا، هلکوا؛

مردم تا زمانی که با هم متفاوت دارند، در خیرند و هرگاه همه یکسان شوند هلاک می گردند.

رسول اکرم(ص):

لا تختلفوا، فإن من کان قبلکم اختلفوا فهلکوا؛

با هم اختلاف نکنید، که پیشینیان شما دچار اختلاف شدند و نابود گشتند.

امام علی(ع):

الناس بأمرائهم أشبه منهم بآبائهم؛

مردم به دولتمردان خود شبیه ترند تا به پدرانشان.

رسول اکرم(ص):

من أصبح لا یهتم بامور المسلمین فلیس منهم و من سمع رجلاً ینادی یا للمسلمین فلم یجبه فلیس بمسلم؛

هرکس صبح کند و به امور مسلمانان همت نورزد، از آنان نیست و هرکس فریاد کمک خواهی کسی را بشنود و به کمکش نشتابد، مسلمان نیست.

رسول اکرم(ص):

ألا کلکم راع و کلکم مسؤول عن رعیته؛

آگاه باشید که همه شما سرپرست و مسئول هستید و درباره زیردستانتان باز خواست می شوید.

احادیث در مورد خانواده

رسول اکرم(ص):

خیرکم خیرکم لأهله و أنا خیرکم لأهلی ما أکرم النساء إلا کریم و لا أهانهن إلا لئیم؛

بهترین شما کسی است که برای خانواده اش بهتر باشد، و من از همه شما برای خانواده ام بهترم، زنان را گرامی نمی دارد، مگر انسان بزرگوار و به آنان اهانت نمی کند مگر شخص پست و بی مقدار.

رسول اکرم(ص):

الرجل راع علی أهل بیته و هو مسؤول عنهم و المرأه راعیه علی بیت بعلها وولده وهی مسؤوله عنهم ... ؛

مرد، سرپرست خانواده است و درباره آنان از او سئوال می شود و زن، سرپرست خانه شوهرش و فرزندان اوست و درباره آنان از وی سئوال می شود.

رسول اکرم(ص):

خیر الرجال من امتی الذین لایتطاولون علی أهلیهم و یحنون علیهم  و لا یظلمونهم؛

بهترین مردان امت من کسانی هستند که نسبت به خانواده خود خشن نباشند و اهانت نکنند و دلسوزشان باشند و به آنان ظلم نکنند.

امام صادق(ع):

من حسن بره بأهل بیته مد له فی عمره؛

هرکس به شایستگی در حق خانواده اش نیکی کند، عمرش طولانی می شود.

رسول اکرم(ص):

من أدخل علی أهل بیته سروراً خلق الله من ذلک السرور خلقاً یستغفر له إلی یوم القیامه؛

هرکس خانواده اش را شاد کند، خداوند از آن شادی موجودی می آفریند که تا روز قیامت برای او آمرزش بخواهد.

امام صادق(ع):

لایزالالمؤمن یورث أهل بیته العلم و الأدب الصالح حتی یدخلهم الجنه جمیعاً؛

مؤمن همواره خانواده خود را از دانش و تربیت شایسته بهره مند می سازد تا همه آنان را وارد بهشت کند.

رسول اکرم(ص):

إذا أراد الله بأهل بیت خیراً فقههم فی الدین ووقر صغیرهم کبیرهم ورزقهم الرفق فی معیشتهم و القصد فی نفقاتهم و بصرهم عیوبهم فیتوبوا منها؛

هرگاه خداوند برای خانواده ای خیر بخواهد آنان را در دین دانا می کند، کوچکترها بزرگترهایشان را احترام می نمایند، مدارا در زندگی و میانه روی در خرج روزیشان می نماید و به عیوبشان آگاهشان می سازد تا آنها را بر طرف کنند.

رسول اکرم(ص):

یا علی: خدمه العیال کفاره للکبائر و تطفی غضب الرب، و مهور الحور العین، و تزید فی الحسنات و الدرجات؛

یا علی: خدمت به خانواده، کفاره گناهان کبیره و خاموش کننده خشم خداوند و مهریه حورالعین و زیاد کننده حسنات و درجات است.

رسول اکرم(ص):

المؤمن یأکل بشهوه أهله، المنافق یأکل أهله بشهوته؛

مؤمن بهمیل و رغبت خانواده اش غدا می خورد ولی منافق میلو رغبت به خود را به خانواده اش تحمیل می کند.

رسول اکرم(ص):

تلا رسول الله(ص) (قو أنفسکم و أهلیکم ناراً) فقالوا: یا رسول الله کیف نقی أهلنا ناراً؟ قال: تأمرونهم بما یحب الله و تنهونهم عما یکره الله؛

رسول خدا(ص) این آیه را تلاوت فرمودند: (خود و خانواده تان را از آتش دوزخ حفظ کنید)، گفتند: ای رسول خدا! چگونه خانواده مان را از آتش دوزخ حفظ کنیم؟ فرمودند: به آنچه خدا دوست دارد امرشان کنید و از آنچه خدا نمی پسندند، نهیشان نمائید.

احادیث در مورد یتیم

رسول اکرم(ص):

خیر بیت فی المسلمین بیت فیه یتیم یحسن إلیه و شر بیت فی المسلمین بیت فیه یتیم یساء إلیه أنا و کافل الیتیم فی الجنه هکذا؛

بهترین خانه های مسلمانان خانه ای است که در آن یتیمی باشد و به او نیکی کنند و بدترین خانه های مسلمانان خانه ای است که در آن یتیمی باشد و با او بدی کنند، من و سرپرست یتیم در بهشت مانند دو انگشت همراهیم.

رسول اکرم(ص):

یا علی إذا بکی الیتیم اهتز العرش، فیقول الله عزوجل لجبرئیل: وسع فی النار لمن أبکاه فإنی ابکیه، ووسع فی الجنه لمن أضحکه فإنی اضحکه؛

ای علی هرگاه یتیم بگرید، عرش به لرزه می افتد، سپس خداوند عزوجل به جبرئیل می فرماید: آتش دوزخ را برای کسی که او را گریاند، گسترش بده که من او را خواهم گریاند. و برای کسی که او را خنداند در بهشت جایی بازکن که که من او را خندان سازم.

امام علی(ع):

ما من مؤمن و لا مؤمنه یضع یده علی رأس یتیم ترحماً له إلا کتب الله له بکل شعره مرت یده علیها حسنه؛

هیچ مرد و زن مؤمنی نیست که دست محبت بر سر یتیمی بگذارد، مگر این که خداوند به اندازه هر تار مویی که بر آن دست کشیده است ثوابی برایش بنویسد.

رسول اکرم(ص):

کن للیتیم کالأب الرحیم، و اعلم أنک تزرع کذلک تحصد؛

برای یتیم چون پدر مهربان باش، و بدان که هرچه کشت کنی همان می دروی.

رسول اکرم(ص):

من عال یتیماً حتی یستغنی عنه أوجب الله عزوجل له بذلک الجنه کما أوجب الله لاکل مال الیتیم النار؛

هرکس یتیمی را سرپرستی کند تا آن که بی نیاز گردد، خداوند به سبب این کار بهشت را بر او واجب سازد، همچنان که آتش دوزخ را بر خورنده مال یتیم واجب ساخته است.

رسول اکرم(ص):

أتحب أن یلین قلبک و تدرک حاجتک؟ ارحم الیتیم و امسح رأسه و أطعمه من طعامک یلن قلبک و تدرک حاجتک؛

آیا دوست داری نرمدل شوی و به خواسته ات برسی؟ به یتیم مهربانی کن و دست محبت برسر او بکش و از غذایت به او بخوران، تا دلت نرم شود و به خواسته ات برسی.

رسول اکرم(ص):

ثلاثه فی ظل العرش یوم القیامه یوم لاظل إلا ظله ... و امرأه مات زوجها و ترک علیها أیتاماً صغاراً وقالت: لا أتزوج علی أیتامی حتی یموتوا أو یغنیهم الله ...؛

سه کس روز قیامت هنگامی که سایه ای جز سایه عرش نیست در سایه آن جای دارند ... و زنی که شوهرش بمیرد و اطفال صغیری باقی گذارد و او گوید من با وجود یتیمان خود شوهر نمی کنم تا بمیرند یا خداوند آنها را بی نیاز کند.

رسول اکرم(ص):

من أحسن إلی یتیم أو یتیمه کنت أنا و هو فی الجنه کهاتین؛

هرکس به پسر و یا دختر یتیمی نیکی کند، من و او در بهشت مانند این دو انگشت همسایه یکدیگریم.

امام باقر(ع):

أربع من کن فیه بنی الله له بیتاً فی الجنه: من آوی الیتیم و رحم الضعیف و أشفق علی والدیه و أنفق علیهما و رفق بمملوکه؛

چهار چیز است که اگر در کسی باشد خداوند خانه ای در بهشت برای او بنا می کند: کسی که یتیمی را پناه بدهد، به ناتوان رحم کند، نسبت به پدر و مادرش دلسوز و مهربان باشد، برای آنها خرج کند و با مملوک خود مدارا نماید.

رسول اکرم(ص):

لما اسری بی ألی السماء رأیت قوماً تقذف فی أجوافهم النر و تخرج من أدبارهم ، فقلت: من هؤلاء یا جبرئیل؟ فقال: هؤلاء الذین یأکلون أموال الیتامی ظلماً.

شبی که به آسمان برده شدم گروهی را دیدم که در شکم های آنان آتش افکنده می شود و از مخرجشان خارج می گردد. گفتم: ای جبرئیل، اینها کیستند؟ گفت: اینها کسانی هستند که اموال یتیمان را به ناحق می خورند.

احادیث در مورد میهمان

رسول اکرم(ص):

من کان یؤمن بالله و الیوم الاخر فلیکرم ضیفه؛

هرکس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید میهمانش را گرامی دارد.

رسول اکرم(ص):

الضیف ینزل برزقه و یرتحل بذنوب أهل البیت؛

میهمان، روزی خود را می آورد و گناهان اهل خانه را می برد.

رسول اکرم(ص):

کل بیت لایدخل فیه الضیف لاتدخله الملائکه؛

هر خانه ای که میهمان بر آن وارد نشود، فرشتگان واردش نمی شوند.

رسول اکرم(ص):

لایتکلفن أحد لضیفه مالا یقدر؛

هیچ کس نباید بیش از توانش خود را برای میهمان به زحمت اندازد.

امام صادق(ع):

ابن أبی یعفور: رأیت عند أبی عبدالله(ع) ضیفاً، فقام یوماً فی بعض الحوائج، فنهاه عن ذلک، وقام بنفسه إلی تلک الحاجه، و قال(ع): نهی رسول الله(ع) عن أن یستخدم الضیف؛

ابن ابی یعفور: در خانه امام صادق(ع) میهمانی دیدم. روزی او برای انجام کاری برخاست. حضرت به او اجازه ندادند و شخصاً آن کار را انجام دادند و فرمودند: رسول خدا(ص) از به کار گرفتن میهمان، نهی فرموده است.

رسول اکرم(ص):

کفی بالمرء إثماً أن یستقل ما ما یقرب إلی إخوانه و کفی بالقوم إثماً أن یستقلوا ما یقرب به إلیهم أخوهم؛

انسان را همین گناه بس، که آنچه را که تقدیم برادران میهمان خود می کند که شمارد و میهمان را همین گناه بس، که آنچه را که میزبانش برای آنها فراهم می کند کم شمارند.

امام باقر(ع):

إذا دخل أحدکم علی أخیه فی رحله فلیقعد حیث یأمر صاحب الرحل فإن صاحب الرحل أعرف بعوره بیته من الداخل علیه؛

هرگاه یکی از شما به خانه برادرش وارد شد، هرجا صاحب خانه گفت همان جا بنشیند، زیرا صاحب خانه به وضع اتاق خود از میهمان آشنا تر است.

رسول اکرم(ص):

الضیف یلطف لیلتین، فإذا کانت لیله الثالثه فهو من أهل البیت یأکل ما أدرک؛

میهمان تا دو شب پذیرایی می شود، از شب سوم جزو اهل خانه به شمار می آید و هرچه رسید بخورد.

رسول اکرم(ص):

لا تأکل طعام الفاسقین؛

غذای مردم فاسق را نخور.

احادیث در مورد همسایه

امام صادق(ع):

حسن الجوار یعمر الدیار و یزید فی الأعمار؛

خوش همسایگی شهرها را آباد و عمرها را زیاد می کند.

رسول اکرم(ص):

إن أحببتم أن یحبکم الله و رسوله فأدوا إذا ائتمنتم و اصدقوا إذا حدثتم و أحسنوا جوار من جاور کم؛

اگر می خواهید که خدا و پیغمبر شما را دوست بدارند وقتی امانتی به شما سپردند رد کنید و چون سخن گویید راست گویید و با همسایگان خود به نیکی رفتار نمایید.

امام علی(ع):

و الجوار أربعون داراً من أربعه جوانبها؛

تا چهل خانه از چهار طرف همسایه به شمار می آیند.

امام علی(ع):

و سل عن الرفیق قبل الطریق، و عن الجار قبل الدار؛

قبل از مسافرت ببین همسفرت کیست و پیش از خرید خانه ببین همسایه ات کیست.

رسول اکرم(ص):

ما آمن بی من بات شبعان و جاره طاویاً، ما آمن بی من بات کاسیاً و جاره عاریاً؛

به من ایمان نیاورده است آن کس که شب سیر بخوابد و همسایه اش گرسنه باشد. به من ایما نیاورده است آن کس که شب پوشیده بخوابد و همسایه اش برهنه باشد.

امام کاظم(ع):

لیس حسن الجوار کف الأذی و لکن حسن الجوار الصبر علی الأذی؛

خوش همسایگی تنها این نیست که آزار نرسانی، بلکه خوش همسایگی این است که در برابر آزار و اذیت همسایه صبر داشته باشی.

رسول اکرم(ص):

لا یدخل الجنه عبد لا یأمن جاره بوائقه؛

کسی که همسایه از شرش در امان نباشد به بهشت نمی رود.

امام صادق(ع):

من له جار و یعمل بالمعاصی فلم ینهه فهو شریکه؛

هرکس همسایه ای را داشته باشد که گناه می کند ولی او را نهی نکند، شریک در گناه اوست.

احادیث در مورد صله رحم

رسول اکرم(ص):

الصدقه علی وجهها و اصطناع المعروف و بر الوالدین وصله الرحم تحول الشقاء سعاده و تزید فی العمر و تقی مصارع السوء؛

صدقه بجا و نیکوکاری و نیکی به پدر و مادر وصله رحم، بدبختی را به خوشبختی تبدیل و عمر را زیاد و از مرگ بدجلوگیری می کند.

رسول اکرم(ص):

الصدقه بعشره و القرض بثمانیه عشره وصله الاخوان بعشرین وصله الرحم باربعه و عشرین؛

صدقه دادن ده حسنه، قرض دادن هجده حسنه، رابطه با برادران (دینی) بیست حسنه وصله رحم بیست و جهار حسنه دارد.

امام علی(ع):

صله الرحم توجب المحبه و تکبت العدو؛

صله رحم محبت آور است و دشمن را خوار می گرداند.

امام علی(ع):

کفروا ذنوبکم و تحببوا الی ربکم بالصدقه وصله الرحم؛

با صدقه و صله رحم گناهان خود را پاک کنید و خود را محبوب پروردگارتان گردانید.

امام علی(ع):

صله الرحم تدر النعم و تدفع النقم؛

صله رحم نعمت ها را فراوان می کند و سختی ها را از بین می برد.

امام علی(ع):

زکوه الیسار بر الجیران وصله الارحام؛

زکات رفاه، نیکی با همسایگان و صله رحم است.

امام باقر(ع):

ان اعجل الخیر ثواباً صله الرحم؛

ثواب صله رحم سریع تر از هرکار خیری به صاحبش می رسد.

امام باقر(ع):

صله الارحام تزکی الاعمال و تنمی الاموال و تدفع البلوی و تیسر الحساب و تنسی فی الاجل؛

صله رحم اعمال را پاکیزه، اموال را بسیار، بلا را دفع، حساب(قیامت) را آسان می کند و مرگ را به تأخیر می اندازد.

امام صادق(ع):

ان صله الرحم و البر لیهونان الحساب و یعصمان من الذنوب؛

صله رحم و نیکی، حساب(قیامت) را آسان می کند و از گناها جلوگیری می نماید.

امام صادق(ع):

صله الارحام تحسن الخلق و تسمح الکف و تطیب النفس و تزید فی الرزق و تنسی فی الاجل؛

صله رحم اخلاق را خوب، دست را بخشنده، جان را پاکیزه، روزی را زیاد می کند و مرگ را به تأخیر می اندازد.

احادیث در مورد زن

أکثر الخیر فی النساء؛

بیشترین خیر و برکت در زنان است.

رسول اکرم(ص):

المرأه الصالحه أحد الکاسبین؛

زن شایسته یکی از دو عامل پیشرفت خانوداه است.

امام باقر(ع):

لا شفیع للمرأه أنجح عند ربها من رضا زوجها؛

هیچ شفیعی برای زند نزد پروردگارش نجات بخش تر از رضایت شوهرش نیست.

امام علی(ع):

صیانه المرأه أنجح عند ربها من رضا زوجها؛

هیچ شفیعی برای زن نزد پروردگارش نجات بخش تر از رضایت شوهرش نیست.

امام علی(ع):

صیانه المرأه أنعم لحالها و أدوم لجمالها؛

محفوظ بودن و پاکدامنی برای سلامتی زن مفیدتر است و زیبایی او را بادوام تر می کند.

رسول اکرم(ص):

إن الله تبارک و تعالی علی الإناث أرأف منه علی الذکور و ما من رجل یدخل فرحه علی امرأه بینه و بینها حرمه إلا فرحه الله تعالی یوم القیامه؛

خدای بزرگ، به زنان مهربان تر از مردان است و هیچ مردی، زنی از محارم خود را خوشحال نمی کند، مگر آن که خداوند متعال او را در قیامت شاد می کند.

امام علی(ع):

و لا تملک المرأه أمرها ما جاوز نفسها فإن المرأه ریحانه و لیست بقهرمانه ...؟

کاری که در توان زن نیست به او مسپار زیرا او چون گلی است (ظریف و آسیب پذیر) نه قهرمان و کارفرما.

رسول اکرم(ص):

الحیاء حسن و لکن فی النساء أحسن؛

حیا خوب است ولی برای زنان خوب تر است.

رسول اکرم(ص):

أیما امرأه ماتت و زوجها عنها راضٍ دخلت الجنه؛

هر زنی، از دنیا برود و شوهرش از او راضی باشد، به بهشت می رود.

احادیث در مورد فرزند

امام باقر(ع):

اللهم الرزقنی ولداً و اجعله تقیاً زکیاً لیس فی خلقه زیاده ولا نقصان و اجعل عاقبته إلی خیرٍ؛

خداوندا به من فرزندی عطا کن و او را پرهیزگار و پاک قرار ده که در آفرینشش کم و زیادی نباشد و سرانجامش را نیکوگردان.

رسول اکرم(ص):

أدبوا أولاد کم فی بطون امهاتهم قیل: و کیف ذلک یا رسول الله؟ فقال بإطعامهم الحلال؛

فرزندانتان را در رحم مادرانشان تربیت کنید. سئوال شد: این چگونه است، ای رسول خدا؟ فرمودند: با خوراندن غذای حلال (به مادرش)

رسول اکرم(ص):

من بکی صبی له فأرضاه حتی یسکنه أعطاه الله عزوجل من الجنه حتی یرضی؛

هرکس کودک گریان خو را راضی کند تا آرام شود، خداوند از بهشت آن قدر به او می دهد تا راضی شود.

رسول اکرم(ص):

من قبل ولده کتب الله عزوجل له حسنه و من فرحه فرحه الله یوم القیامه؛

هرکس فرزند خود را ببوسد، خداوند ثواب برای او می نویسد و هر کسی او را شاد کند، خداوند او را در روز قیامت شاد خواهد کرد.

امام صادق(ع):

البناب حسنات و البنون نعم فالحسنات تثاب علیهن و النعمه تسأل عنها؛

دختران خوبی ها و پسران نعمت اند، به خوبی ها ثواب می دهند و از نعمت ها سئوال می شود.

رسول اکرم(ص):

کان النبی(ص) إذا أصبح مسح علی رؤؤس ولده وولد ولده؛

پیامبر(ص) هر روز صبح بر سر فرزندان و نوادگانش دست (نوازش) می کشیدند.

رسول اکرم(ص):

إن الولد الصالح ریحانه من ریا حین الجنه؛

فرزند شایسته و خوب گلی از گل های بهشت است.

رسول اکرم(ص):

لا تضربه واهجره و لا تطل؛

کودک را نزن، بلکه با او قهر کن ولی نه به مدت طولانی.

رسول اکرم(ص):

حق الولد علی والده ... أن یستفره امه؛

حق فرزند بر پدر این است که مادر او را گرامی بدارد.

رسول اکرم(ص):

أحبوا الصبیان و ارحموهم و اذا وعدتموهم شیئاً ففوا لهم فإنهم لا یدرون إلا أنکم ترزقونهم؛

کودکان را دوست بدارید و به آنان مهربانی کنید و هرگاه به آنها وعده دادید وفا کنید زیرا آنها شما را روزی دهنده خود می دانند.

 

احادیث در مورد جوان

امام صادق(ع):

علیک بالأحداث فإنهم أسرع إلی کل خیر؛

نوجوانان را دریاب زیرا که آنان سریع تر به کارهای خیر روی می آورند.

امام علی(ع):

إنما قلب الحدث کالأرض الخالیه ما القی فیها من شیء قبلته؛

دل نوجوان مانند زمین آماده است که هر بذری در آن افشانده شود، می پذیرد.

رسول اکرم(ص):

اوصیکم بالشبان خیراً فإنهم أرق أفئده إن الله بعثنی بشیراً و نذیراً فحالفنی الشبان و خالفنی الشیوخ؛

به شما درباره جوانان به نیکی سفارش می کنم چرا که آنان نازک دل ترند، خداوند مرا امید دهنده و بیم دهنده مبعوث کرد جوانان با من هم پیمان شدند و پیرمردان به مخالفت با من بر خاستند.

امام صادق(ع):

بادروا أحداثکم بالحدیث قبل أن تسبقکم إلیهم المرجئه؛

به آموختن حدیث به نوجوانانتان پیش از آن که منحرفین آنان را گمراه سازند، اقدام نمائید.

امام علی(ع):

لا تقسروا أولادکم علی آدابکم فإنهم مخلوقون لزمان غیر زمانکم؛

آداب و رسوم خود را به فرزندانتان تحمیل نکنید زیرا آنان برای زمانی غیر از زمان شما آفریده شده اند.

رسول اکرم(ص):

قال رجل: یا رسول الله! ما حق ابنی هذا؟ قال: تحسن اسمه و أدبه و تضعه موضعاً حسناً؛

مردی به رسول خدا(ص) عرض کرد: حق این فرزند بر من چیست؟ پیامبر فرمودند: اسم نیکو برایش انتخاب کنی و به خوبی او را تربیت نمایی و به کاری مناسب و پسندیده بگماری.

امام علی(ع):

 أولی الأشیاء أن یتعلمها الأحداث الأشیاء التی إذا صاروا رجالاً احتاجوا إلیه؛

شایسته ترین چیزهایی که نوجوانان باید بیاموزند، آن چیزهایی هستند که هنگام بزرگسالی به آنها نیاز دارند.

رسول اکرم(ص):

إن الله یحب الشاب الذی یفنی شبابه فی طاعه الله؛

خداوند جوانی که جوانی اش را در اطاعت از او بگذارند دوست دارد.

امام علی(ع):

یا معشر الفتیان حصنوا أعراضکم بالأدب و دینکم بالعلم؛

ای جوانان! آبرویتان را با ادب و دینتان را با دانش حفظ کنید.

احادیث در مورد شیطان

رسول اکرم(ص):
یا أیها الناس إنما هو الله و الشیطان، و الحق و الباطل و الهدی و الضلاله و الرشد و الغی و العاجله والاجله و العاقبه و الحسنات و السیئات، فما کان من حسنات فلله و ماکان من سیئات فللشیطان لعنه الله؛
ای مردم! جز این نیست که خداست و شیطان، حق است و باطل، هدایت است و ضلالت، رشد است و گمراهی، دنیاست و آخرت، خوبی هاست و بدیها، پس همه خوبی ها از آن خاست و همه زشتی ها از آن شیطان ملعون است.
امام هادی(ع):
فقال نوح(ع) تکلم، فقال إبلیس إذا وجدنا ابن آدم شحیحاً أو حریصاً أو حسوداً أوجباراً أو عجولاً تلقفناه تلقف الکره فإن اجتمعت لنا هذه الأخلاق سمیناه شیطاناً مریداً؛
شیطان به حضرت نوح(ع) گفت: اگر آدمی را بخیل یا حریص یا حسود و یا ستمگر و یا عجول یافتیم، به سرعت او را به چنگ می آوریم واگر تمام این صفات در او باشد- از ماست- و او را چون خود، شیطان نافرمان می نامیم.
رسول اکرم(ص):
لا یزال الشیطان یرعب من بنی آدم ما حافظ علی الصلوات الخمس فإذا ضیعهن تجرء علیه و أوقعه فی العظائم؛
شیطان تا آنگاه که انسان مراقب نمازهای پنجگانه اش می باشد از او می ترسد و چون نمازهایش را تباه کرد بر او جرأت پیدا می کند و او را در گناهان بزرگ فرو می برد.
امام علی(ع):
احذر الغضب فإنه جند عظیم من جنود إبلیس؛
از خشم بپرهیز که آن، سپاهی بزرگ از سپاهیان شیطان است.
رسول اکرم(ص):
ألا لا یخلون رجل بامرأه إلا کان ثالثهما الشیطان؛
بدانید که هیچ مردی با زن نامحرم خلوت نمی کند جز آنکه سومی آنها شیطان است.
رسول اکرم(ص):
یا علی إذا حضر وقت صلاتک فتهیالها و إلاشغلک الشیطان و إذا نویت خیراً فعجل و إلا منعک الشیطان عن ذلک؛
ای علی هرگاه وقت نمازت رسید آماده آن شو و گرنه شیطان تو را سرگرم می نماید و هرگاه قصد(کار) خیری کردی شتاب کن و گرنه شیطان تو را از آن منع می کند.
امام صادق(ع):
لا یزال إبلیس فرحاً ما اهتجر المسلمان فإذا التقیا اصطکت رکبتاه و تخلعت أوصاله و نادی یا ویله ما لقی من الثبور؛
وقتی که میان دو نفر مسلمان قهر و جدایی به وجود آید، شیطان بسیار خوشحال می شود، اما همین که با یکدیگر آشتی کنند، زانوهایشان می لرزد و بندبند وجودش پاره می شود و فریاد می زند: ای وای بر من که به سبب این آشتی هلاک شدم.
امام صادق(ع):
البیت الذی لایقرأ فیه القرآن و لایذکر الله عزوجل فیه تقل برکته و تهجره الملائکه و تحضره الشیاطین؛
خانه ای که در آن قرآن خوانده نمی شود و از خدا یاد نمی گردد، برکتش کم شده، فرشتگان آن را ترک می کنند و شیاطین در آن حضور می یابند.

احادیث در مورد مرد

رسول اکرم(ص):

من سعاده المرء المسلم الزوجه الصالحه و المسکن الواسع و المرکب البهی و الولد الصالح؛

از خوشبختی مرد مسلمان، داشتن همسریشایسته، خانه ای بزرگ، وسیله ای راحت برای سواری و فرزندی خوب است.

رسول اکرم(ص):

استوصوا بالنساء خیراً؛

یکدیگر را به رفتار نیک با زنان سفارش کنید.

امام علی(ع):

أحسن الصحبه لها فیصفو عیشک؛

با همسرت خوش رفتار باش تا زندگی ات با صفا گردد.

رسول اکرم(ص):

عفوا تعف نساؤکم؛

پاکدامن باشید تا زنانتان پاکدامن باشند.

امام صادق(ع):

إن المرء یحتاج فی منزله و عیاله إلی ثلاث خلال یتکفها و إن لم یکن فی طبعه ذلک: معاشره جمیله وسعه بتقدیر و عیره بتحصن؛

مرد در خانه و نسبت به خانواده اش نیازمند رعایت سه صفت است هرچند در طبیعت او نباشد، خوشرفتاری، گشاده دستی به اندازه و غیرتی همراه با خویشتن داری.

امام باقر(ع):

ان اکرمکم عند الله اشدکم اکراماً لحلائلهم؛

گرامی ترین شما نزد خدا، کسی است که بیشتر به همسر خود احترام بگذارد.

رسول اکرم(ص):

یا علی: لا یخدم العیال إلا صدیق أو شهید أو رجل یرید الله به خیر الدنیا و الاخره؛

یا علی: به خانواده خود خدمت نمی کند نگر صدیق یا شهید یا مردی که خداوند خیر دنیا و آخرت را برای او می خواهد.

امام صادق(ع):

من حسن بره بأهله زاد الله فی عمره؛

هرکس به شایستگی در حق خانواده اش نیکی کند، خداوند عمر او را زیاد می کند.

رسول اکرم(ص):

إن الرجل إذا نظر إلی امرأته و نظرت ألیه نظر الله تعالی إلیهما نظر الرحمه؛

وقتی مردی به همسر خود نگاه کند و همسرش به او نگاه کند خداوند بدیده رحمت به آنان نگاه می کند.

امام علی(ع):

النصح بین الملأ تفریع؛

تصیحت کردن در حضور دیگران، خرد کردن شخصیت است.

احادیث در مورد احسان به پدر و مادر

رسول اکرم(ص):
من یضمن لی بر الوالدین وصله الرحم إضمن له کثره المال و زیاده العمر و المحبه فی العشیره؛
هرکس نیکی به پدر و مادر و صله رحم را برایم ضمانت کند، من نیز زیادی مال، طول عمر و محبت او را در دل خویشاوندان، ضمانت می نمایم.

رسول اکرم(ص):
نظر الولد إلی والدیه حباً لهما عباده؛
نگاه محبت آمیز فرزند به پدر و مادرش عبادت است.

امام صادق(ع):
عن أبی ولاد الحناط قال: سألت أبا عبدالله(ع) عن قول الله: (و بالوالدین إحساناً) فقال: الإحسان أن تحسن صحبتهما و لا تکلفهما أن یسألاک شیئاً هما یحتاجان إلیه؛
ابی ولاد می گوید: معنای آیه (و بالوالدین احسانا) را از امام صادق(ع) پرسیدم، فرمودند: احسان به پدر و مادر این است که رفتارت رابا آنها نیکو کنی و مجبورشان نکنی تا چیزی که نیاز دارند از تو بخواهند(یعنی قبل از درخواست آنان نیازشان را بر طرف کنی).

رسول اکرم(ص):
یا علی رضی الله کله فی رضهالوالدین وسخط الله تعالی فی سخطهما؛
یا علی همه خشنودی خداوند در خشنودی پدر و مادر و ناخشنودی خداوند متعال در ناخشنودی آنان است.

رسول اکرم(ص):
سید الأبرار یوم القیامه رجل بر والدیه بعد موتهما؛
سرور نیکوکاران در روز قیامت آن کسی است که نسبت به پدر و مادر خود بعد از وفاتشان نیز نیکوکار باشد.

امام رضا(ع):
بر الوالدین واجب و إن کانا مشرکین ولاطاعه لهما فی معصیه الخالق؛
نیکی به پدر و مادر واجب است اگر چه مشرک باشند، ولی در معصیت خدا نباید اطاعتشان کرد.

امام علی(ع):
من أحزن والدیه فقد عقهما؛
کسی که پدر و مادر خود را ناراحت کند عاق والدین شده است.

امام موسی الکاظم(ع):
کن باراً و اقتصر علی الجنه و إن کنت عافاً فاقتصر علی النار؛
اگر بهشت می خواهی با پدر و مادر خوشرفتار باش و اگر تحمل آتش دوزخ را داری عاق آنها باش.

رسول اکرم(ص):
دعاء الوالد لولده کدعاء النبی لامته؛
دعای پدر برای فرزندش همانند دعای پیابر برای امتش است.

رسول اکرم(ص):
دعاء الوالده یفضی إلی الحجاب؛
دعای مادر از موانع نپذیرفتن دعا می گذرد.

 

احادیث در مورد مسافرت

امام علی(ع):
تغرب عن الأوطان فی طلب العلا و سافر ففی الأسفار خمس فوائد تفرج هم و اکتساب معیشه و علم و آداب و صحبه ماجد؛
برای کسب مجد و عظمت از وطن خود دور شود و سفر کن که در مسافرت پنج فایده است: برطرف شدن اندوه، بدست آوردن روزی و دانش و آداب زندگی، و همنشینی با بزرگواران.
رسول اکرم(ص):
سافروا تصحوا و ترزقوا؛
مسافرت کنید، تا سالم بمانید و روزی کسب کنید.
رسول اکرم(ص):
من السنه إذا خرج القوم فی سفر أن یخرجوا نفقتهم، فإن ذلک أطیب لأنفسهم و أحسن لأخلاقهم؛
از سنت این است که وقتی گروهی به مسافرت می روند خرج سفرشان را با خود بردارند که این کار موجب آرامش خاطر و خوش اخلاقی آنان می شود.
امام صادق(ع):
افتتح سفرک بالصدقه و اخرج إذا بدالک فإنک تشتری سلامه سفرک؛
مسافرت خو را با صدقه آغاز کن و هرگاه خواستی بیرون برو، زیرا (با صدقه دادن) سلامت سفرت را می خری.
امام صادق(ع):
کان أبو عبدالله(ع) إذا أراد سفراً، قال: اللهم خل سبیلنا و أحسن تسییرنا و أعظم عافیتنا؛
امام صادق(ع):
وقتی تصمیم به سفر می گرفت عرض می کرد: خدایا راه را بر ما بگشا و سفرمان را به بهترین وجه قرار ده و به ما سلامت و عافیت کامل عطا کن.
رسول اکرم(ص):
(فی مروه السفر) و أما التی فیالسفر فبذل الزاد و حسن الخلق و المزاح فی غیر المعاصی؛
(درباره مردانگی در سفر فرمودند): مردانگی در سفر عبارت است از بخشیدن از زاد و توشه خود به همراهان و خوش اخلاقی و شوخی کردن به شرط آن که معصیت خدا نباشد.
امام علی(ع):
لا یخرج الرجل فی سفر یخاف فیه علی دینه وصلاته؛
انسان نباید به سفری رود که می ترسد در آن به دین و نمازش لطمه ای وارد آید.
امام علی(ع):
أما مروءه السفر، فبذل الزاد و قله الخلاف علی من صحبک و کثره ذکرالله عزوجل فی کل مصعد مهبط و نزول و قیام و قعود؛
اما مردانگی در سفر عبارت است از بخشش از زاد و توشه خود به همراهان، کمی مخالفت و ناسازگاری از همسفران و زیاد به یاد خدا بودن در هر فراز و نشیب و نشست و برخاست.
رسول اکرم(ص):
إذا خرج أحد کم إلی سفر ثم قدم علی أهله فلیهد هم و لیطرفهم و لوحجاره؛
هرگاه یکی از شما به سفر رفت، دربازگشت حتی اگر شده یک قطعه سنگ برای خانواده اش هدیه و تحفه بیاورد.

احادیث در مورد قرض

رسول اکرم(ص):
من أخذ أموال الناس یرید أداءها أدی الله عنه و من أخذها یرید إتلافها اتلفه الله؛
هرکس اموال مردم را بگیرد و قصد پرداخت آن را داشته باشد خداوند آن را بپردازد (او را یاری می کند) و هرکس اموال مردم را بگیرد و قصد تلف کردن داشته باشد خداوند آن را تلف کند.
رسول اکرم(ص):
إن الله تعالی مع الدائن حتی یقضی دینه مالم یکن دینه فیمایکره الله؛
خداوند یار قرض دار است تا قرض خود را بپردازد به شرط آن که قرض وی بر خلاف رضای خدا نباشد.
رسول اکرم(ص):
من أقرض ملهوفاً فأحسن طلبته استأنف العمل و أعطاه الله بکل درهم ألف قنطار من الجنه؛
هرکس به گرفتار و درمانده ای قرض بدهد و در پس گرفتن آن خوشرفتاری کند(گناهانش پاک شده) اعمالش را دوباره شروع می کند و خداوند در برابر هم درهم، هزار قنطار (ثروتی فراوان) در بهشت به او عطا کند.
رسول اکرم(ص):
من احتاج إلیه أخوه المسلم فی قرض و هو یقدر علیه فلم یفعل حرم الله علیه ریح الجنه؛
کسی که برادر مسلمانش در قرض به او نیاز پیدا کند و او بتواند قرض بدهد و چنین نکند، خداوند بوی بهشت را بر او حرام می کند.
رسول اکرم(ص):
کما لا یحل لغریمک أن یمطلک و هو مؤسر فکذلک لایحل لک أن تعسره إذا علمت أنه معسر؛
همانطور که برای آن کسی که از تو قرض گرفته جایز نیست که اداء آن را به تأخیر بیندازد، پس برای تو هم جایز نخواهد بود که با این که می دانی او تنگدست است از او مطالبه کنی.
امام رضا(ع):
اعلم أن من استدان دیناً و نوی قضاءه، فهو فی أمان الله حتی یقضیه، فإن لم ینو قضاءه فهو سارق؛
کسی که قرض بگیرد در صورتی که تصمیم داشته باشد آن را پس دهد در امان خداست تا آن را اداء کند ولی اگر تصمیم نداشته باشد آن را به صاحبش برگرداند، دزد محسوب می شود.
رسول اکرم(ص):
من أراد تستجاب دعوته و أن تکشف کربته فلیفرج عن معسر؛
هرکس می خواهد دعایش مستجاب و اندوهش برطرف شود، به تنگدست مهلت دهد.
رسول اکرم(ص):
أقل من الدین تعش حراً؛
قرض کمتر گیر تا آزاد باشی.

احادیث در مورد ربا

رسول اکرم(ص):
ان الله عزوجل لعن آکل الربا و مؤکله و کاتبه و شاهدیه؛
خدای عزوجل رباخوار و ربادهنده و نویسنده و شاهد بر آن را لعنت کرده است.
امام صادق(ع):
درهم ربا أعظم عندالله من سبعین زنیه بذات محرم فی بیت الله الحرام؛
یک درهم ربا نزد خداوند سنگین تر است از هفتاد بار زناکردن با محارم در خانه خدا.
امام باقر(ع):
إنما حرم الله عزوجل الربا لئلا یذهب المعروف؛
خدای عزوجل ربا را حرام فرمود تا احسان کردن از بین نرود.
امام صادق(ع):
آکل الربا لایخرج من الدنیا حتی یتخبطه الشیطان؛
ربا خوار از دنیا نرود، تا آن که شیطان دیوانه اش کند.
رسول اکرم(ص):
یا علی... لا تصادق آکل الربا فإنه یبارز الله لأن الله تعالی قال: (فإن لم تفعلوا فأذنوا بحرب من الله و رسوله):
ای علی: با رباخوار رفاقت نکن، زیرا او با خداوند به مبارزه برخواسته، چون خداوند متعال می فرماید: «اگر دست از رباخواری بر نداشتید پس به خدا و رسولش اعلان جنگ دهید».
امام علی(ع):
معاشر الناس، الفقه ثم المتجر، و الله للربا فی هذه الامه أخفی من دبیب النمل علی الصفا؛
ای مردم! ابتدا احکام را یاد بگیرید، سپس تجارت کنید! به خدا قسم که ربا در میان این امت ناپیداتر از حرکت مورچه بر روی تخته سنگ است.
رسول اکرم(ص):
أتیت لیله اسری بی علی قوم بطونهم کالبیوت فیها الحیات تری من خارج بطونهم فقلت: من هؤلاء یا جبرئیل؟ قال: هؤلاء أکله الربا؛
شبی که به معراج رفتم بر مردمی گذشتم که شکمهایشان چون خانه ای بود و در آنها مارهایی وجود داشت که از بیرون شکمهایشان دیده می شد. پرسیدم: ای جبرئیل اینها کیستند؟ گفت: اینان ربا خوارانند.
رسول اکرم(ص):
من أکل الربا ملأ الله عزوجل بطنه من نار جهنم بقدر ما أکل و إن اکتسب منه مالاً لا یقبل الله تعالی منه شیئاً من عمله، و لم یزل فی لعنه الله و الملائکه ما کان عنده منه قیراط(واحد)؛
هرکس ربا بخورد خداوند عزوجل به اندازه ربایی که خورده شکمش را از آتش دوزخ پر کند و اگر از طریق ربا مالی به دست آورد، خدای تعالی هیچ عمل او را نپذیرد و تا زمانی که قیراطی (کمترین مقدار) از مال ربا نزدش باشد، پیوسته خداوند و فرشتگانش او را نفرین کنند.
امام صادق(ع):
إنه لو کان الربا حلالاً لترک الناس التجارات و ما یحتاجون إلیه فحرم الله الربا لیفر الناس من الحرام إلی الحلال و إلی التجارات و إلی البیع و الشراء فیبقی ذلک بینهم فی القرض؛
براستی، اگر ربا حلال بود، مردم تجارت و تلاش برای معاش را رها می کردند. به همین دلیل خداوند ربا را حرام کرد تا مردم از حرام به حلال و تجارت و خرید و فروش رو بیاورند و به یکدیگر قرض بدهند.

احادیث در مورد صدقه

رسول اکرم(ص):
کل معروف صدقه و ما وقی به المرء عرضه کتب له به صدقه؛
هر کار نیکی صدقه است و هر چیزی که به وسیله آن آبروی کسی حفظ شود برای او صدقه نوشته می شود.
رسول اکرم(ص):
الصدقه تدفع البلاء وهی أنجح دواء و تدفع القضاء و قد ابرم إبراماً و لا یذهب بالأدواء إلا الدعاء و الصدیقه؛
صدقه بلا را دفع می کند و مؤثرترین داروست، صدقه قضای حتمی را دفع می کند و درد بیماریها را چیزی جز دعا و صدقه از بین نبرد.
امام باقر(ع):
إن الصدقه لتدفع سبعین بلیه من بلایا الدنیا مع میته السوء، إن صاحبها لایموت میته السوء أبداً؛
صدقه، هفتاد نوع از بلایای دنیوی و بد مردن را دفع می کند، صدقه دهنده هرگز دچار بد مردن نمی شود.
امام صادق(ع):
إن صدقه اللیل تطفی ء غضب الرب و تمحو الذنب العظیم و تهون الحساب و صدقه النهار تثمر المال و تزید فی العمر؛
صدقه در شب، خشم پروردگار را فرو می نشاند و گناه بزرگ را پاک می کند و حساب(قیامت) را آسان می گرداند و صدقه در روز ثروت می آورد و عمر را زیاد می کند.
رسول اکرم(ص):
خیر الصدقه ما أبقت غنی؛
بهترین صدقه آن است که بی نیازی آورد.
رسول اکرم(ص):
من مشی بصدقه إلی محتاج کان له کأجر صاحبها من غیر أن ینقص من أجره شیء؛
هرکس صدقه ای را به نیازمندی برساند، اجر آن صدقه را دارد و از اجر صدقه دهنده نیز چیزی کم نمی شود.
رسول اکرم(ص):
لا صدقه و ذورحم محتاج؛
تا زمانی که خویشاوند نیازمند است، به کسی دیگر نباید صدقه داد.
رسول اکرم(ص):
لیس المسکین بالطواف و لا بالذی ترده التمره و التمرتان و اللقمه و اللقمتان و لکن المسکین المتعفف الذی لا یسأل الناس شیئاً و لا یفطن له فیصدق علیه؛
مسکین نه آن گدای دوره گرد است و نه آن کسی که یکی دو دانه خرما و یکی دو لقمه نان می گیرد و می رود، بلکه مسکین آن ناداری است که مناعت و عزت نفس دارد، به طوری که دست سئوال سوی مردم دراز نمی کند و کسی به تهیدسنی او پی نمی برد تا به وی صدقه دهد.

احادیث در مورد ورزش

رسول اکرم(ص):
المؤمن القوی خیر و أحب إلی الله من المؤمن الضعیف؛
مؤمن نیرومند نزد خداوند بهتر از محبوب تر است از مؤمن ضعیف.
امام صادق(ع):
النشره فی عشره أیاء: المشی و الرکوب والارتماس فی الماء و ...؛
شادابی در ده چیز است: پیاده روی، سواری، آب تنی و ... .
رسول اکرم(ص):
خیر لهو المؤمن السباحه؛
بهترین سرگرمی مؤمن شنا است.
امام صادق(ع):
إن رسول الله سابق بین الخیل و أعطی السوابق من عنده؛
پیامبر گرامی اسلام در میان سوارکاران اسب، مسابقه می گذاشتند و پس از پایان مسابقه، برندگان جوائز خود را از آن جناب می گرفتند.
رسول اکرم(ص):
أحب اللهو إلی الله إجراء الخیل و الرمی؛
بهترین سرگرمیدر نزد خدا، اسب دوانی و تیراندازی است.
امام صادق(ع):
دخل النبی(ع) ذات لیله بیت فاطمه و معه الحسن الحسین(ع) فقال لهما النبی(ع): قوما فاصطرعا، فقاما لیصطرعا ...؛
پیامبر(ص) شبی به خانه فاطمه(ع) رفتند و حسن و حسین(ع) با او بودند. پیامبر(ص) به آن دو فرمودند: (برخیزید و کشتی بگیرید). آن دو بزرگوار برخاستند و کشتی گرفتند.
امام علی(ع):
من یعمل یزدد قوه من یقصر فی العمل یزدد فتره؛
هرکس کار کند، قدرتش بیشتر شده، و هرکس در کار کردن کوتاهی کند، ضعیف تر خواهد شد.
امام صادق(ع):
إن الملائکه لتنفر عند الرهان و تلعن صاحبه ما خلا الحافر الخف و الریش و النصل و قد سابق رسول الله اسامه بن زید و أجری الخیل؛
فرشتگان از شرط بندی بیزارند و قمار باز را لعن می کنند، مگر شرط بندی در اسب و شتر سواری و تیراندازی و شمشیربازی باشد، هم چنان که پیامبر گرامی(ص) در اسب سواری با اسامه بن زید مسابقه دادند.
امام علی(ع):
قو علی خدمتک جوارحی و اشدد علی العزیمه جوانحی؛
پروردگارا! اعضاءو اندام مرا در طریق خدمت به خودت نیرومند گردان و اعصاب و افکارم را بر عزم و استواری محکم فرما.
امام علی(ع):
إن نفسک مطیتک إن أجهدتها قتلتها و إن رفقت بها أبقیتها؛
بدن تو مرکب سواری تو است اگر بیش از طاقت و ظرفیت بارش کنی او را خواهی کشت و اگر با آن مداراکنی باقی خواهد ماند.

احادیث در مورد روزی

رسول اکرم(ص):
خیر الرزق مایکفی؛
بهترین روزی آن است که انسان را کفایت کند.
رسول اکرم(ص):
من أکلمن کد یده حلالا فتح له أبواب الجنه یدخل من أیها شاء.
هرکس از دسترنج حلال خود روزی خورد، درهای بهشت به روی او گشوده می شود تا از هر کدام که بخواهد وارد شود.
امام علی(ع):
اعلموا أن عبداً و إن ضعفت حیلته، و وهنت مکیدته أنه لن ینقص مما قدر الله له؛ و إن قوی فی شده الحیله و قوه المکیده أنه لن یزاد علی ما قدر الله له؛
بدانید که آنچه خداوند برای بنده مقدر کرده است، بی کم و کاست به او می رسد هر چند در چاره اندیشی و پیدا کردن راه های کسب روزی ناتوان باشد و نیز بیش از آنجه خداوند برایش مقدر کرده به او نرسد، هر چند بسیار زرنگ و چاره اندیش باشد.
امام باقر(ع):
اللهم ارزقنی رزقاً حلالاً یکفینی و لا ترزقنی رزقاً یطغینی و لا تبتلینی بفقر أشقی به مضیقاً علی ... ؛
خدایا روزی کن مرا رزق حلالی که کفایتم کند و روزی مکن آن رزقی که به سرکشی ام کشاند و مرا به فقری گرفتار نساز که در تنگنایم قرار دهد و بدبخت شوم.
امام حسن(ع):
فإن الرزق مقسوم و استعمال الحرص استعمال المآثم؛
روزی قسمت شده است و حرص زدن سبب مبتلا شدن به گناهان می شود.
امام علی(ع):
إذا ألطأت الأرزاق علیک فاستغفر الله یوسع علیک فیها؛
هرگاه در روزی تو تأخیر و تنگی پدید آمد، آمرزش بخواه تا روزی را بر تو فراخ گرداند.
امام صادق(ع):
فی قوله تعالی(و یرزقه من حیث لا یحتسب) أی یبارک له فیما آتاه؛
رسول اکرم(ص):
من رضی بما رزقه الله قرت عینه؛
هرکس به آنچه خداوند روزیش کرده راضی باشد، خوش و خرم بماند.
امام باقر(ع):
إن العبد لیذنب الذنب فیزوی عنه الرزق؛
بنده گناه می کند و به سبب آن روزی از او گرفته می شود.

احادیث در مورد افزایش روزی

رسول اکرم(ص):
من أحب أن یمد له فی عمره و أن یزاد فی رزقه فلیبر والدیه و لیصل رحمه؛
هرکس دوست دارد که عمرش طولانی و روزیش زیاد شود به پدر و مادر خود نیکی کند و صله رحم نماید.
امام صادق(ع):
من حسن برهفی أهل بیته زید فی رزقه؛
هرکس به شایستگی در حق خانواده اش نیکی کند، روزیش زیاد می شود.
رسول اکرم(ص):
أربع تزید الرزق: حسن الخلق و حسن الجوار و کف الأذی و قله الضجر؛
چهار چیز روزی را زیاد می کند: خوش اخلاقی، خوشرفتاری با همسایه، اذیت نکردن و کم بی تابی کردن.
امام صادق(ع):
من حسنت نیته زید فی رزقه؛
نیت خوب داشتن روزی را زیاد می کند.
رسول اکرم(ص):
استنزلوا الرزق بالصدقه و البکور مبارک یزید فی جمیع النعم خصوصاً فی الرزق ... و طیب الکلام یزید فی الرزق؛
با صدقه دادن روزی را فرود آورید، سحرخیزی برکت آور است و همه نعمت ها، مخصوصاً روزی را زیاد می کند و خوش زبانی (هم) روزی را زیاد می کند.
امام علی(ع):
مواساه الأخ فی الله عزوجل یزید فی الرزق و البکور فی طلب الرزق یزید فی الرزق والاستغفار یزید فی الرزق و استعمال الأمانه یزید فی الرزق و قول الحق یزید فی الرزق؛
همدردی و یاری نمودن برادر(دینی) روزی را زیاد می کند، سحر خیزی در طلب روزی، استغفار، امانت داری، و حق گویی روزی را زیاد می کند.
امام صادق(ع):
البر یزید فی الرزق؛
نیکوکاری روزی را زیاد می کند.
رسول اکرم(ص):
لما قیل له: احب أن یوسع علی فی الرزق؟ -: دم علی الطهاره یوسع علیک فی الرزق؛
به رسول خدا(ص) عرض شد: دوست دارم روزیم زیاد شود، فرمودند پیوسته با وضو باش.
امام علی(ع):
العسر یفسد الأخلاق، التسهل یدر الأرزاق؛
سختگیری، اخلاق را تباه می کند، آسان گیری روزی ها را سرازیر می کند.
امام علی(ع):
ترک الحرص یزید فی الرزق و شکر المنعم یزید فی الرزق و اجتناب الیمین الکاذبه یزید فی الرزق؛
حرص نورزیدن روزی را زیاد می کند، شکر نعمت و دوری نمودن از قسم دروغ روزی را زیاد می کند.

احادیث در مورد حرام

امام علی(ع):
ما نهی الله سبحانه عن شیء إلا و أغنی عنه؛
خدای سبحان انسان را از هیچ چیزی نهی نفرموده جز آن که او را از آن بی نیاز کرده است.
رسول اکرم(ص):
من أعرض عن محرم أبد له الله به عباده تسره؛
هرکس از حرام دوری کند، خداوند به جای آن عبادتی که او را شاد کند نصیبش می گرداند.
رسول اکرم(ص):
العباده مع أکل الحرام کالبناء علی الرمل – و قیل: علی الماء؛
عبادت با خوردن حرام همانند ساختن بنایی است بر روی شن(و به قولی: بر روی آب)
امام صادق(ع):
کسب الحرام یبین فی الذریه؛
در آمد حرام(اثرش) در فرزندان آشکار می شود.
امام سجاد(ع):
و أما حق یدک فأن لاتبسطها إلی لا یحل لک فتنال بما تبسطها إلیه من الله العقوبه فی الأجل و من الناس بلسان اللائمه فی العاجل ...؛
حق دست این است که آن را به حرام نگشایی که آن مایه کیفر خدا در قیامت و سرزنش مردم در دنیاست... .
ابوالحسن (ع) (امام کاظم(ع)):
یا داود إن الحرام لاینمی و إن نمی لایبارک له فیه و ما أنفقه لم یؤجر علیه و ما خلفه کان زاده إلی النار؛
ای داود! مال حرام رشد نمی کند و اگر هم رشد کند برای صاحبش برکت ندارد و اگر از آن چیزی انفاق کند پاداشی نخواهد دید و آنچه پس از خود بر جای گذارده، ره توشه او به سوی دوزخ است.
رسول اکرم(ص):
من أصاب مالاً من مهاوش أذهبه الله فی نهابر؛
هرکس مالی از حرام بدست آورد، خداوند در حوادث سخت آن را از بین می برد.
رسول اکرم(ص):
من کسب مالاً من غیر حله أفقره الله؛
هرکس از حرام مالی بدست آورد، خداوند به فقر مبتلایش خواهد نمود.
رسول اکرم(ص):
من أکل الحلال أربعین یوماً نورالله قلبه. و قال إن لله ملکاً ینادی علی بیت المقدس کل لیله من أکل حراماً لم یقبل الله منه صرفاً و لا عدلاً و الصرف النافله و العدل الفریضه؛
هرکس چهل روز حلال بخورد، خداوند قلبش را نورانی فرماید. و فرمودند: خدای را فرشته ای است در بیت المقدس که هر شب ندا می دهد هرکس حرام خورد خداوند کار مستحب و واجبی را از او قبول نمی کند.
رسول اکرم(ص):
لا یقدر رجل علی حرام ثم یدعه لیس به إلا مخافه الله إلا أبد له الله فی عاجل الدنیا قبل الاخره ما هو خیر له من ذلک؛
هرکس بتواند کار حرامی انجام دهد و آن را فقط از ترس خدا فرو گذارد، خداوند در همین دنیا، پیش از آخرت بهتر از آن را به او عوض می دهد.

احادیث در مورد تربیت

تشویق به ادب كردن فرزند

الحثُ على‏ تأديبِ الوَلَدِ

 

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : أكرِمُوا أولادَكُم وأحْسِنوا آدابَهُم يُغْفَرْ لَكُم .

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : فرزندان خود را گرامى بداريد و آنان را خوب تربيت كنيد ، (كه به اين ترتيب) آمرزيده مى‏شويد .

 

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام - للحسنِ عليه السلام - : إنّما قَلْبُ الحَدَثِ كالأرضِ الخالِيةِ ما اُلقِيَ فيها مِنْ شي‏ءٍ قَبِلَتْهُ ، فبادَرْتُكَ بالأدبِ قبلَ أن يَقْسُوَ قلبُكَ ويَشتغِلَ لُبّكَ .

امام على عليه السلام به امام حسن عليه السلام : دل نوجوان همچون زمين خالى است كه هر چه در آن افكنده شود مى‏پذيرد از اين رو ، من پيش از آن كه دلت سخت و ذهنت مشغول شود به تربيت تو پرداختم .

 

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لمّا نَزَلتْ : «يا أيُّها الّذينَ آمَنوا قُوا أنفسَكُم وأهليكُم ناراً» قالَ النّاسُ : (يا رسول اللَّه !) كيفَ نَقِي أنفسَنا وَأهلِينا ؟ قالَ : اعمَلُوا الخيرَ وذَكِّروا بهِ أهْلِيكُم وأدِّبُوهُم على‏ طاعةِ اللَّهِ .

امام صادق عليه السلام : چون آيه «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد ! خود و خانواده خود را از آتش نگه داريد» نازل شد ، مردم گفتند : يا رسول اللَّه ! چگونه خود و خانواده‏مان را حفظ كنيم ؟ فرمود : عمل خير انجام دهيد و آن را به خانواده خود نيز يادآورى كنيد و بر پايه فرمانبردارى از خدا پرورششان دهيد .

 

v الإمامُ الرِّضا عليه السلام : مُرِ الصَّبيَّ فلْيَتَصدَّقْ بيدِهِ بالكِسْرةِ والقَبْضةِ والشَّي‏ءِ وإنْ قَلَّ ، فإنَّ كلَّ شي‏ءٍ يُرادُ بهِ اللَّهُ - وإنْ قَلَّ - بعدَ أنْ تَصدُقَ النِّيّةُ فيهِ عظيمٌ .

امام رضا عليه السلام : به كودك دستور بده كه با دست خودش صدقه بدهد گر چه به اندازه تكّه نانى يا يك مشت از چيزى باشد؛ زيرا هر چيزى كه در راه خدا داده شود اگر با نيّت پاك صورت گيرد ، هر چند كم باشد ، بسيار زياد است .

 

كيفيّةُ التّأديبِ‏

چگونگى تربيت‏

 

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : علِّموا أولادَكُمُ الصَّلاةَ إذا بَلَغوا سَبْعاً ، واضرِبُوهُمْ علَيها إذا بَلَغوا عَشْراً ، وفَرِّقوا بينَهُم في المَضاجِعِ .

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : فرزندان خود را در هفت سالگى نماز بياموزيد و چون ده ساله شدند آنها را بر ترك نماز تنبيه كنيد و بسترهايشان را از هم جدا سازيد .

 

v عنه صلى الله عليه وآله : الوَلدُ سَيّدٌ سبعَ سنينَ ، وعبدٌ سبعَ سنينَ ، ووزيرٌ سبعَ سنينَ ، فإنْ رَضِيتَ أخلاقَهُ لإحدى‏ وعشرينَ ، وإلّا فَاضْرِبْ على‏ جَنبِهِ ، فقد أعْذَرتَ إلى‏ اللَّهِ تعالى‏ .

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : فرزند ، هفت سال آقاست ، هفت سال بنده و هفت سال وزير . اگر تا بيست و يك سالگى خوى و خصلتهايش را پسنديدى (كه خوب) و گرنه به حال خود رهايش كن ؛ زيرا تو در پيشگاه خداوند متعال معذورى .

 

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : يُؤدَّبُ الصَّبيُّ على‏ الصَّومِ ما بينَ خَمْسَ عَشْرةَ سَنةً إلى سِتَّ عَشرةَ سنةً .

امام صادق عليه السلام : كودك را بايد از سن پانزده تا شانزده سالگى براى روزه گرفتن تربيت كرد .

 

ما ينبغي رِعايتُه في التّأدِيبِ‏

نكاتى كه در تربيت بايد رعايت‏شود

 

v عليّ بن أسباط : نَهَى‏ رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله عنِ الأدبِ عندَ الغَضَبِ .

بحار الأنوار : پيامبر خدا صلى الله عليه وآله از تأديب كردن در هنگام خشم نهى فرموده‏است .

 

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : ازْجُرِ المُسي‏ءَ بِثوابِ الُمحسِنِ .

امام على عليه السلام : با پاداش دادن به نيكوكار ، بدكار را از بدكردارى بازدار .

 

v عنه عليه السلام : استِصْلاحُ الأخيارِ بإكْرامِهِمْ ، والأشرارِ بتأديبِهِمْ .

امام على عليه السلام : اصلاح كردن نيكان با گرامى داشتن آنهاست و اصلاح كردن بدكاران با تأديب آنان .

 

v عنه عليه السلام : عاتِبْ أخاكَ بالإحسانِ إليهِ، وارْدُدْ شرَّهُ بالإنعامِ علَيهِ.

امام على عليه السلام : برادرت را با نيكى كردن به او سرزنش كن و بديش را با بخشش به او پاسخ ده .

 

v عنه عليه السلام : أصْلِحْ المُسي‏ءَ بحُسْنِ فِعالِكَ ، ودُلَّ على‏ الخيرِ بِجميلِ مَقالِكَ .

امام على عليه السلام : بدكار را (يا كسى را كه به تو بدى كرده است) با كردار نيكت درست گردان و با گفتار نيكو و زيبايت به خير و خوبى راهنمايى كن .

 

 

 

v قال بعضُهم : شَكوتُ إلى‏ أبي‏الحسنِ موسى‏ عليه السلام ابناً لي ، فقالَ : لا تَضرِبْهُ ، واهْجُرْهُ ولا تُطِلْ .

بحار الانوار : نزد ابوالحسن موسى عليه السلام از فرزند خود شكايت كردم ؛ آن حضرت فرمود : او را نزن بلكه براى مدتى كوتاه با او قهر كن .

 

 

) الأدَب‏ - ادب‏

الأدَبُ‏

ادب‏

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : الأدبُ كمالُ الرَّجُلِ .

امام على عليه السلام : ادب كمال آدمى است .

 

v عنه عليه السلام : يا مؤمنُ ، إنّ هذا العِلْمَ والأدبَ ثَمَنُ‏نفسِكَ ، فاجتَهِدْ في تَعلُّمِهِما ، فما يَزيدُ مِن عِلمِكَ وأدبِكَ يَزيدُ في ثَمَنِكَ وقَدْرِكَ .

امام على عليه السلام : اى مؤمن ! اين دانش و ادب جان بهاى توست ، پس در فراگرفتن آن دو كوشا باش كه هر چه بر دانش و ادبت افزوده شود ، قدر و ارزشت فزونى گيرد .

 

v عنه عليه السلام : الأدبُ أحْسَنُ سَجِيّةٍ .

امام على عليه السلام : ادب بهترين خوى است .

 

v عنه عليه السلام : خيرُ ما وَرّثَ الآباءُ الأبناءَ الأدبُ .

امام على عليه السلام : بهترين چيزى كه پدران براى فرزندان به ميراث گذارند ادب است .

 

v عنه عليه السلام : إنّ النّاسَ إلى صالحِ الأدبِ أحْوَج مِنهُم إلى‏ الفِضّةِ والذَّهَبِ .

امام على عليه السلام : مردم به ادب نيك نيازمندترند تا به سيم و زر .

 

v عنه عليه السلام : حُسنُ الأدبِ أفضلُ نَسَبٍ وأشرفُ سَبَبٍ .

امام على عليه السلام : ادبِ نيكو ، برترين تبار و والاترين خويشاوندى است .

 

v عنه عليه السلام : عليكَ‏بالأدبِ‏فإنَّهُ زَيْنُ‏الحَسَبِ .

امام على عليه السلام : ادب بياموز كه آن زيور شرافت و افتخارات خانوادگى است .

 

v عنه عليه السلام :حُسنُ‏الأدبِ يَنُوبُ عنِ الحسَبِ .

امام على عليه السلام : ادبِ نيكو جايگزين شرافت و افتخارات خانوادگى است .

 

v عنه عليه السلام : لا حسَبَ أنفعُ مِن الأدبِ .

امام على عليه السلام : شرافتى سودمندتر از ادب نيست .

 

v عنه عليه السلام : فَسَدَ حسَبُ (مَن) ليسَ لَه أدبٌ .

امام على عليه السلام : كسى كه ادب ندارد ، شرافت خانوادگيش تباه شود .

 

v عنه عليه السلام : زِينتُكُم الأدبُ .

امام على عليه السلام : زيور شما ادب است .

 

v عنه عليه السلام : لا زينةَ كالآدابِ .

امام على عليه السلام : هيچ زيورى چون آداب نيست .

 

الأدَبُ والعَقْلُ‏

ادب و خرد

v رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : حُسنُ الأدبِ زِينةُ العقلِ .

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : ادب نيكو زيور خرد است .

 

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : كلُّ شي‏ءٍ يَحتاجُ إلى العقلِ ، والعقلُ يَحتاجُ إلى الأدبِ .

امام على عليه السلام : هر چيزى نيازمند خرد است و خرد نيازمند ادب .

 

v عنه عليه السلام : الأدبُ في الإنسانِ كشَجَرةٍ أصلُها العقلُ .

امام على عليه السلام : ادب در انسان همچون درختى است كه ريشه آن خرد است .

 

v عنه عليه السلام : مَن زادَ أدبُهُ على‏ عقلِهِ كانَ كالرّاعي بينَ غَنَمٍ كثيرةٍ .

امام على عليه السلام : هر كه ادبش بر خردش افزون شود ، همچون شبانى است در ميان گوسپندان بسيار .

 

v الإمامُ الحسنُ عليه السلام : لا أدبَ‏لِمَن لا عَقْلَ لَهُ .

امام حسن عليه السلام : آن را كه خرد نيست ، ادب نيست .

 

تأديبُ النَّفْسِ‏

تأديب و تربيت نفس‏

 

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : تَولَّوْا مِن أنفسِكُم تأديبَها ، واعدِلُوا بها عَن ضَراوةِ عاداتِها .

امام على عليه السلام : تربيت كردن نفسهاى خود را به عهده بگيريد و آنها را از سلطه عادتهايشان باز داريد .

 

v عنه عليه السلام : ومُعلّمُ نفسِهِ ومُؤدّبُها أحَقُّ بالإجْلالِ مِن معلّمِ النّاسِ ومُؤدّبِهِم .

امام على عليه السلام : كسى كه آموزگار و مربّى خود باشد ، بيشتر در خور بزرگداشت است از كسى كه آموزگار و مربّى مردم باشد .

ما يُورثُ الأدَبَ‏

دستاورد ادب‏

 

v تحف العقول : قالَ اللَّهُ تعالى‏ لعيسى‏ عليه السلام : أدِّبْ قلبَكَ بالخَشْيةِ .

تحف العقول : خداوند متعال به عيسى عليه السلام فرمود : دل خود را با ترس (از من) تربيت كن .

 

v قيلَ لعيسى‏ بنِ مريمَ عليهما السلام : مَن أدّبَكَ ؟ قالَ : ما أدّبَني أحَدٌ ، رأيتُ قُبْحَ الجهلِ فجانَبْتُهُ .

تنبيه الخواطر : به عيسى بن مريم عليه السلام عرض شد : چه كسى تو را ادب آموخت ؟ فرمود : هيچ كس ادبم نياموخت ، بلكه زشتى نادانى را ديدم و از آن دورى گزيدم .

 

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : سبَبُ تزكيةِ الأخلاقِ حُسنُ الأدبِ .

امام على عليه السلام : ادب نيكو سبب تزكيه اخلاق است .

 

v عنه عليه السلام : مَن كَلِفَ بالأدبِ قَلَّتْ مَساوِيهِ .

امام على عليه السلام : هر كه دلداده ادب باشد بديهايش كاستى گيرد .

 

v عنه عليه السلام : جالِسِ العلماءَ يَزْدَدْ علمُكَ ويَحْسُنْ أدبُكَ وَتَزكُ نَفْسُكَ.

امام على عليه السلام : با دانشمندان همنشينى كن تا بر دانشت افزوده ، ادبت نيكو و جانت پاكيزه گردد .

 

v عنه عليه السلام : بالأدبِ تُشْحَذُ الفِطَنُ .

امام على عليه السلام : ادب ، سبب تيز هوشى مى‏شود .

 

v عنه عليه السلام : إذا زادَ عِلمُ الرّجُلِ زادَ أدبُهُ ، وتضاعَفَتْ خَشيتُه لربِّهِ .

امام على عليه السلام : چون دانش آدمى فزونى گيرد ادبش افزون شود و ترسش از خدا دو چندان گردد .

 

تفسيرُ الأدبِ‏

تفسير ادب‏

 

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : كَفاكَ أدباً لنفسِكَ اجتِنابُ ما تَكْرهُهُ مِن غيرِكَ.

امام على عليه السلام : براى تربيت كردن خود همين بس كه از آنچه در ديگران نمى‏پسندى دورى كنى .

 

v عنه عليه السلام : كَفى‏ بالَعْبدِ أدَباً أن لا يُشرِكَ في نِعَمهِ وأرَبهِ غيرَ ربِّهِ .

امام على عليه السلام : در ادب بنده همين بس كه در نعمتها و نيازهايش كسى جز پروردگار خود را شريك نسازد .

 

v الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : أدَّبَني أبي عليه السلام بثلاثٍ ... قالَ لي : يا بُنيَّ مَن يَصْحَبْ صاحبَ السَّوْءِ لا يَسْلمْ ، ومَن لا يُقيِّدْ ألفاظَهُ يَنْدَمْ ، ومَن يدخُلْ مَداخِلَ السُّوءِ يُتَّهمْ .

امام صادق عليه السلام : پدرم با سه چيز مرا تربيت كرد ... به من فرمود : پسرم ! هر كه با دوست بد همنشينى كند سالم نمى‏ماند و هر كه گفتار خود را مهار نكند پشيمان مى‏گردد و هر كه به جاهاى بد در آيد آماج تهمت و بدگمانى شود .

 

أفضلُ الأدبِ‏

بهترين ادب‏

 

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : أفضلُ الأدبِ أن يَقِفَ الإنسانُ عند حَدِّه ولا يَتَعدّى‏ قَدْرَهُ .

امام على عليه السلام : بهترين ادب آن است كه انسان در حدّ و مرز خود بماند و از اندازه خويش تجاوز نكند .

 

v عنه عليه السلام : أحسَنُ الآدابِ ما كَفَّكَ عنِ الَمحارِمِ .

امام على عليه السلام : بهترين ادب آن است كه تو را از نارواها باز دارد .

 

v عنه عليه السلام : ضَبْطُ النّفْسِ عندَ الرَّغَبِ والرَّهَبِ مِن أفضلِ الأدبِ .

امام على عليه السلام : خويشتندارى به هنگام خواهش و ترس از بهترين ادبهاست .

 

 

التّأدُّبُ بآدابِ اللَّهِ‏

مؤدّب شدن به آداب خدايى‏

 

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَنْ تأدّبَ بآدابِ اللَّهِ‏ عزّ و جل أدّاهُ إلى‏ الفلاحِ الدائمِ .

امام على عليه السلام : هر كه به آداب خداوند بزرگ مؤدب شود او را به رستگارى جاويد رساند .

 

v عنه عليه السلام : مَنْ لم يَصْلُحْ على‏ أدبِ اللَّهِ لم يَصْلُحْ على أدبِ نفسِهِ .

امام على عليه السلام : هر كه مطابق ادب و تربيت خداوند اصلاح نشود طبق ادب خويش (نيز) درست نگردد .

 

تأديبُ اللَّهِ‏

تأديب خداوند

v الإمامُ عليٌّ عليه السلام : إنّ البلاءَ للظّالمِ أدبٌ .

امام على عليه السلام : بلا مايه تأديب ستمگر است .

 

v الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام : إلهي ، لا تُؤدِّبْني بِعُقوبَتِكَ ، ولا تَمكُرْ بِي في حِيلَتِكَ .

امام سجّاد عليه السلام : خداى من ! با كيفر خود مرا ادب مفرما و به مكر خودت گرفتارم مكن